پلوتون Pluto

پلوتون (Pluto) سیارهٔ کوتوله‌ای در لبهٔ منظومهٔ شمسی است که دیرزمانی نهمین سیاره شمرده می‌شد. این جرم در کمربند کایپر می‌گردد و یکی از بزرگ‌ترین اجرام آن است. در فارسی آن را «پلوتو» و «پلوتون» می‌نامند. دورهٔ مداری آن حدود ۲۴۸ سال زمینی است و فاصلهٔ آن از خورشید در طول مدار از حدود ۳۰ تا ۴۹ واحد نجومی تغییر می‌کند. به‌دلیل مدار کشیده، گاهی از مدار نپتون به خورشید نزدیک‌تر می‌شود.

پلوتون چگونه کشف شد؟

کلاید تامبا در فوریهٔ ۱۹۳۰ در رصدخانهٔ لاول در آریزونا با مقایسهٔ صفحه‌های عکاسی پلوتون را یافت. جست‌وجو برای «سیارهٔ X» بر پایهٔ پیش‌بینی اختلال در مدار اورانوس و نپتون بود، هرچند بعدها معلوم شد جرم پلوتون برای ایجاد چنین اثری بسیار کوچک است. نام آن را دختری یازده‌ساله از انگلستان به نام ونیشیا برنی پیشنهاد کرد.

چرا پلوتون دیگر سیاره نیست؟

پس از کشف اجرام بزرگ دیگر در ناحیهٔ کمربند کایپر و دیسک پراکنده، از جمله اریس که تقریباً هم‌اندازهٔ پلوتون است، اتحادیهٔ بین‌المللی ستاره‌شناسی در اوت ۲۰۰۶ تعریف «سیاره» را روشن کرد. جرمی سیاره است که دور خورشید بگردد، به شکل تقریباً گرد درآمده باشد و مدار اطرافش را از اجرام دیگر پاک کرده باشد. پلوتون سومین شرط را ندارد و بنابراین سیارهٔ کوتوله شد.

ویژگی‌های پلوتون

پلوتون سطحی یخی از نیتروژن، متان و مونوکسید کربن دارد. جو آن بسیار رقیق است و با نزدیک شدن به خورشید گسترده‌تر می‌شود. کارون آن‌قدر بزرگ است که مرکز جرم مشترک آن دو بیرون پلوتون قرار می‌گیرد؛ پس برخی آن را سامانهٔ دوگانه می‌دانند. پلوتون و نپتون در تشدید مداری ۳ به ۲ هستند: به ازای هر سه دور نپتون، پلوتون دو دور می‌زند.

مأموریت نیو هورایزنز

فضاپیمای نیو هورایزنز در ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ از نزدیک پلوتون گذشت. تصاویر آن ناحیهٔ قلب‌شکلی به نام «تومباق رجیو» را نشان داد که بخش چپ آن «اسپوتنیک پلانیتیا» است؛ دشتی یخی از نیتروژن که عمر زمین‌شناختی کوتاهی دارد و نشان می‌دهد پلوتون هنوز از نظر زمین‌شناسی فعال است. کوه‌هایی از یخ آب و لایه‌های مه در جو نیز دیده شد.

پرسش‌های رایج

### چرا پلوتون دیگر سیاره نیست؟
پلوتون از سال ۲۰۰۶ سیارهٔ کوتوله است، چون مدار اطراف خود را از اجرام دیگر پاک نکرده است، و این یکی از سه شرط اتحادیهٔ بین‌المللی ستاره‌شناسی برای سیاره بودن است.

### پلوتون را چه کسی کشف کرد؟
کلاید تامبا، ستاره‌شناس آمریکایی، پلوتون را در سال ۱۹۳۰ در رصدخانهٔ لاول کشف کرد.

### پلوتون چند قمر دارد؟
پلوتون پنج قمر دارد که کارون بزرگ‌ترین آن‌هاست.

### کدام فضاپیما از پلوتون بازدید کرد؟
فضاپیمای نیو هورایزنز در ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ از نزدیک پلوتون گذشت و برای نخستین بار تصاویر دقیقی از آن فرستاد.