رویدادها، زادروزها و درگذشتهای تاریخ علم در ۱۳ اکتبر، از کهنه به تازه، به روایت بات تقویم علمی؛ هر سال همین روز داستان تازهای به این صفحه اضافه میشود.
۱۷۷۳نجوم و فضا · رویداد · ۲۲ مهر ۱۱۵۲
روزی که کهکشان گرداب پیدا شد
۲۵۳ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۷۷۳، شارل مسیه (Charles Messier) کهکشان گرداب (Whirlpool Galaxy) را کشف کرد. این جرم در صورت فلکی تازیها، حدود ۳۱ میلیون سال نوری از ما فاصله دارد. امروز میدانیم با کهکشانی مارپیچی و برهمکنشگر روبهرو هستیم که هستهای فعال دارد. اهمیتش فقط در جلوهٔ بازوهای مارپیچی آن نیست: کهکشان گرداب نخستین کهکشانی بود که در ردهٔ کهکشانهای مارپیچی جای گرفت. جرمی که مسیه در آسمان پیدا کرد، بعدها نمونهای برجسته برای شناخت شکل و ساختار کهکشانها شد.
۱۸۲۱زیست و پزشکی · زادروز · ۲۱ مهر ۱۲۰۰
بیماری را در سلولها دید
۲۰۵ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۲۱، رودولف فیرخو (Rudolf Virchow) به دنیا آمد؛ پزشکی که نگاه به بیماری را به درون بافتها برد. او این اندیشه را مطرح کرد که بیماری از سلولهای یک بافت برمیخیزد و با انتشار کتاب «آسیبشناسی سلولی» در سال ۱۸۵۸، بنیان آسیبشناسی سلولی را گذاشت. بااینحال، نگاهش به سلول محدود نماند: برای بهبود بهداشت برلین تلاش کرد و باور داشت شرایط نامناسب زندگی، همانند میکروبها، میتواند در بیماری نقش داشته باشد. کار او هم به فهم بیماری در بدن شکل تازهای داد و هم توجه را به محیط زندگی بیماران کشاند.
۱۸۶۰ریاضی و فناوری · رویداد · ۲۱ مهر ۱۲۳۹
نخستین عکس هوایی آمریکا
۱۶۶ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۶۰، اولین عکاسی هوایی موفق در آمریکا توسط جیمز والاس بلک از بالون بر فراز بوستون انجام شد. بالون با کابلی به ارتفاع ۱۲۰۰ فوت از سطح زمین نگه داشته شد و بلک توانست هشت عکس بگیرد که از میان آنها یک عکس با کیفیت به نام «بوستون از نگاه عقاب و غاز وحشی» برجسته شد. این عکس بهعنوان یکی از اولین نمونههای موفق عکاسی هوایی در تاریخ شناخته میشود و بعدها به پیشرفتهای بزرگی در عکاسی هوایی و مشاهده از بالای زمین منجر شد که کاربردهای علمی و نظامی فراوانی پیدا کردند.
۱۸۸۴زمین · رویداد · ۲۲ مهر ۱۲۶۳
انتخاب گرینویچ بهعنوان نصفالنهار مبدأ
۱۴۲ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۸۴، در کنفرانس بینالمللی نصفالنهار که با حضور نمایندگانی از ۲۵ کشور جهان در واشینگتن برگزار شد، گرینویچ به عنوان نصفالنهار مبدأ جهان انتخاب شد. این تصمیم تأثیر بزرگی بر محاسبه طول جغرافیایی و تعیین زمان جهانی داشت و باعث شد که تمام نقاط کره زمین بر اساس یک مرجع مشترک سنجیده شوند. امروزه زمان گرینویچ (GMT) و نصفالنهار صفر اهمیت بسیار زیادی در ناوبری، ستارهشناسی و سیستمهای موقعیتیابی جهانی دارند.
۱۹۸۵فیزیک و شیمی · رویداد · ۲۱ مهر ۱۳۶۴
نخستین برخوردهای پروتون-پادپروتون در CDF
۴۱ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۸۵، رویدادی پیشگامانه در دنیای فیزیک در آزمایشگاه شتاب دهنده ملی فرمی در ایلینوی رخ داد. اولین مشاهده از برخورد پروتون-ضد پروتون توسط آشکارساز برخورد دهنده در Fermilab (CDF) با انرژی مرکز جرم ۱.۶ TeV انجام شد. درمجموع ۲۳ برخورد در اکتبر ۱۹۸۵ شناسایی شد. این رویداد نقطه عطف مهمی برای Tevatron، پر انرژی ترین شتاب دهنده ذرات جهان، با ۱۰۰۰ آهنربای ابررسانا که توسط هلیوم مایع خنک می شود، رقم زد. این دستاورد مهم در زمینه فیزیک ذرات، ذرات بنیادی جهان و تعاملات آنها را روشن کرد و راه را برای پیشرفت های بیشتر در این زمینه هموار کرد.
رویدادهای دیگر این روز
۱۷۷۶زادروز پیتر بارلو (Peter Barlow)، ریاضیدان و مهندسی است که عدسیهای تلسکوپ ساخت و راهی برای اصلاح خطای قطبنما یافت.
۱۹۳۲زادروز جان گریگز تامپسون (John Griggs Thompson) است؛ ریاضیدانی که مسئلهٔ «مرتبهٔ فرد» را با والتر فایت (Walter Feit) حل کرد.
۱۹۵۹ماهوارهٔ اکسپلورر ۷ (Explorer 7) پرتاب شد؛ نقشهبرداری آن از گرمایش و سرمایش زمین، مطالعهٔ اقلیم از مدار را آغاز کرد.
۱۹۸۷والتر هاوسر براتین (Walter H. Brattain)، سازندهٔ نخستین ترانزیستور در همکاری با همکارانش، در چنین روزی درگذشت.
چهار قرن در یک نگاه
۱۳ اکتبر در گذر سدهها
نقطههای رنگی داستانهاییاند که بات گفت، به رنگ رشتهشان؛ نقطههای خاکستری همهٔ رویدادها، زادروزها و درگذشتهایی که منبعها برای این روز داشتند. موشواره را روی هر نقطه نگه دارید.
نجوم و فضافیزیک و شیمیزیست و پزشکیزمینریاضی و فناوریمنبعها
روزهای دیگر سال
هر روزی که بات دربارهٔ آن نوشته، صفحهٔ خودش را دارد.
تقویم علمی تاریخ @onthisday_arefi_bot: تاریخ علم در همین روز، از Today in Science History، ویکیپدیا، ویکیداده، MacTutor و بنیاد نوبل: یکی دو رویداد مهم با شرح کامل، با اولویت نجوم و فضا، مرور کوتاه چند روید… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.