پیش‌ستاره Protostar

پیش‌ستاره نخستین مرحلهٔ دیدنی در زندگی یک ستاره است. هنگامی که تکه‌ای چگال از ابر مولکولی زیر گرانش خود فرومی‌ریزد، هسته‌ای داغ و فشرده در مرکزش پدید می‌آید. این هسته همان پیش‌ستاره است و تا مدتی طولانی با گاز و غبار پیرامونش پوشیده می‌ماند.

پیش‌ستاره چگونه شکل می‌گیرد؟

فروریزش از ناحیه‌ای شروع می‌شود که گرانشش از فشار گاز بیشتر شده است. همین‌طور که ماده به مرکز می‌ریزد، به‌دلیل پایستگی تکانهٔ زاویه‌ای دیسکی چرخان پیرامون هسته ساخته می‌شود. ماده از دیسک روی پیش‌ستاره می‌نشیند و جرمش را بالا می‌برد. بخشی از ماده نیز به شکل جت‌های باریک از قطب‌ها بیرون می‌زند.

گرمای پیش‌ستاره از کجا می‌آید؟

پیش‌ستاره هنوز ستاره‌ای به معنای کامل نیست، چون در هسته‌اش همجوشی هیدروژن شروع نشده است. انرژی‌اش از انقباض گرانشی و برخورد ماده‌ای که روی آن فرومی‌افتد تأمین می‌شود. دمای مرکزی با فروریزش بالا می‌رود و وقتی به حدود ده میلیون کلوین رسید، همجوشی هیدروژن آغاز می‌شود. پیش از آن، دوتریوم می‌تواند در دمای کمتری بسوزد و کمی انرژی بدهد.

مراحل تکامل پیش‌ستاره

اخترشناسان بر پایهٔ طیف فروسرخ، پیش‌ستاره‌ها را به رده‌های ۰ تا III تقسیم می‌کنند. در رده ۰ و I پیش‌ستاره در پوششی غلیظ نهان است و تنها در امواج فروسرخ و رادیویی دیده می‌شود. در رده‌های بعدی پوشش پراکنده می‌شود و دیسک و ستارهٔ جوان آشکارتر می‌شوند. ستارهٔ خورشیدمانند در پایان این مسیر به یک ستارهٔ تی ثوری تبدیل می‌شود و سپس با شروع همجوشی به رشتهٔ اصلی می‌پیوندد. دیسک پیرامون نیز می‌تواند خاستگاه سیاره‌ها باشد؛ چنان‌که منظومهٔ شمسی از چنین دیسکی ساخته شد.

مرحلهٔ پیش‌ستاره‌ای برای ستاره‌های خورشیدمانند معمولاً چند صد هزار سال طول می‌کشد، که در برابر عمر چندمیلیارد‌ساله‌شان زمانی بسیار کوتاه است.

پرسش‌های رایج

### پیش‌ستاره با ستاره چه فرقی دارد؟
پیش‌ستاره هنوز همجوشی هیدروژن را در هسته‌اش آغاز نکرده و انرژی‌اش را از انقباض گرانشی می‌گیرد، ولی ستاره‌ای معمولی همجوشی هیدروژن را دارد و در حالت تعادل است.

### پیش‌ستاره را چگونه می‌توان دید؟
پیش‌ستاره در پوششی از غبار پنهان است و نور مرئی‌اش بیرون نمی‌آید؛ بنابراین بیشتر با تلسکوپ‌های فروسرخ و رادیویی، مانند آلما و جیمز وب، رصد می‌شود.

### پیش‌ستاره چقدر عمر می‌کند؟
پیش‌ستاره‌ای هم‌اندازهٔ خورشید حدود چند صد هزار سال در این مرحله می‌ماند. ستاره‌های سنگین‌تر آن را سریع‌تر پشت سر می‌گذارند.