ابر مولکولی Molecular cloud

ابرهای مولکولی (Molecular clouds) سردترین و چگال‌ترین بخش‌های محیط میان‌ستاره‌ای هستند. دمای آنها تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ کلوین است، پس هیدروژن در آنها به شکل مولکول H₂ باقی می‌ماند و می‌تواند ساختارهای پیچیده‌تری بسازد. جرم یک ابر مولکولی غول‌آسا می‌تواند تا میلیون‌ها برابر جرم خورشید باشد و ده‌ها تا صدها سال نوری گسترده شود.

ابر مولکولی از چه ساخته شده است؟

بیشتر ابر هیدروژن مولکولی است، با مقدار کمتری هلیوم و حدود یک درصد غبار. مولکول‌های دیگری مانند مونوکسید کربن (CO)، آمونیاک، آب و ترکیب‌های آلی پیچیده‌تر نیز در آنها یافت شده است. غبار آنها نور ستاره‌های پشت را می‌پوشاند و به همین دلیل بخش‌هایی از آسمان در ظاهر «تاریک» می‌نمایند.

ابر مولکولی چگونه دیده می‌شود؟

خود هیدروژن مولکولی نشر مرئی چندانی ندارد، پس ابرها را با تابش مولکول‌هایی مانند CO در اخترشناسی رادیویی و با رصدخانه‌هایی مثل آلما و در اخترشناسی فروسرخ از طریق تابش غبار می‌بینند.

ابرهای مولکولی و تولد ستاره‌ها

وقتی بخشی از ابر آن‌قدر چگال شود که گرانش بر فشار غلبه کند، فرومی‌ریزد و پیش‌ستاره پدید می‌آورد. ابر مولکولی در عمل کارخانهٔ ستاره‌سازی کهکشان است. مثال‌های آن شامل ابر مولکولی شکارچی (که سحابی شکارچی بخشی از آن است) و ابر ثور است. ابرهای مولکولی در بازوهای کهکشان‌های مارپیچی فراوان‌ترند. بخش‌هایی از آنها پس از شکل‌گیری ستاره‌ها با تابش و باد ستاره‌ای پراکنده می‌شوند، پس عمر آنها حدود ده‌ها میلیون سال است.

پرسش‌های رایج

### ابر مولکولی چیست؟
ابر مولکولی ابر سرد و چگالی از گاز و غبار است که در آن هیدروژن به شکل مولکول وجود دارد و ستاره‌ها از آن زاده می‌شوند.

### ابر مولکولی چقدر سرد است؟
دمای ابر مولکولی معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ کلوین است، یعنی نزدیک به ۲۶۰ درجهٔ سانتی‌گراد زیر صفر.

### چرا ابر مولکولی با تلسکوپ نوری دیده نمی‌شود؟
چون غبار آن نور مرئی را می‌پوشاند و مولکول‌های آن بیشتر در رادیو و فروسرخ تابش می‌کنند.

### ستاره‌ها چگونه از ابر مولکولی زاده می‌شوند؟
ابر مولکولی در بخش‌های چگال‌تر زیر گرانش خودش فرومی‌ریزد و هستهٔ فروریخته گرم می‌شود و ستاره‌ای تازه می‌سازد.