دانشنامهپدیده
شکل‌گیری ستاره Star formation
شکل‌گیری ستاره فرایندی است که طی آن بخشی از یک ابر مولکولی سرد از گاز و غبار زیر گرانش خود فرو می‌ریزد، داغ میشود و پس از میلیون‌ها سال با آغاز همجوشی هسته‌ای به ستاره تبدیل میشود.
نام‌های دیگر: تولد ستاره، پیدایش ستاره، مراحل زندگی ستاره
ستارهها از ابرهای عظیم گاز و غبار زاده میشوند. این ابرها بیشتر از هیدروژن مولکولی ساخته شده‌اند و در کهکشان‌هایی مانند راه شیری پراکنده‌اند. زایش ستارهها هنوز هم ادامه دارد و در مناطقی مانند سحابی جبار می‌توان ستارههای نوزاد را دید.
ستاره چگونه زاده میشود؟
همه‌چیز از ابر مولکولی شروع میشود، ابری بسیار سرد، با دمایی در حدود ۱۰ تا ۲۰ کلوین. وقتی بخشی از ابر چگال‌تر شود، مثلاً به‌خاطر موج ضربهٔ یک ابرنواختر نزدیک یا برخورد ابرها، گرانش بر فشار گاز چیره میشود و آن بخش شروع به فروریختن می‌کند. هرچه گاز فشرده‌تر شود گرم‌تر میشود و در مرکز یک پیشستاره پدید می‌آید که با دیسکی از گاز و غبار احاطه شده است. بعدها از همین دیسک می‌تواند منظومه‌ای از سیاره‌ها بسازد.
مراحل اصلی زایش ستاره
- فروریزش ابر: ابر به چند هستهٔ چگال تقسیم میشود.
- پیشستاره: هستهٔ گرم‌شونده انرژی تابش می‌کند، اما هنوز همجوشی ندارد.
- ستارهٔ پیش‌اصلی: مانند ستارهٔ تی ثور آهسته منقبض میشود و بادهای قوی و جت‌هایی از قطب‌ها می‌دمد.
- رشتهٔ اصلی: وقتی دمای هسته به حدود ده میلیون کلوین برسد، همجوشی هسته‌ای هیدروژن آغاز میشود و ستاره به رشتهٔ اصلی می‌رسد.
زمان این فرایند به جرم بستگی دارد. ستاره‌ای مثل خورشید به دهها میلیون سال نیاز دارد، اما ستارهٔ بسیار پرجرم ممکن است در چند صد هزار سال بالغ شود.
چرا بیشتر ستارهها کم‌جرم‌اند؟
ابرها هنگام فروریختن به تکه‌های مختلفی خرد میشوند و تعداد ستارههای کم‌جرم بسیار بیش از پرجرم‌هاست. ستارهها هم تقریباً همیشه گروهی زاده میشوند، به همین دلیل بسیاری از آن‌ها به‌صورت خوشهٔ باز یا ستارهٔ دوتایی دیده میشوند. اگر جرم جسمی به حدود ۸ درصد جرم خورشید نرسد، همجوشی هیدروژن در آن آغاز نمی‌شود و کوتولهٔ قهوه‌ای می‌ماند.
پرسش‌های رایج
### ستارهها از چه چیزی ساخته میشوند؟
ستارهها از ابرهای گاز و غبار ساخته میشوند که بیشتر هیدروژن و هلیوم دارند. این ابرها زیر گرانش خود فرو میریزند و گرم میشوند.
### تولد یک ستاره چقدر طول میکشد؟
بسته به جرم، از چند صد هزار تا دهها میلیون سال. ستارههای پرجرم سریعتر شکل میگیرند.
### آیا هنوز ستاره‌ای در حال زاده شدن است؟
بله. زایش ستاره در کهکشان ما ادامه دارد و در ابرهایی مانند سحابی جبار می‌توان ستارههای نوزاد را مشاهده کرد.
### ستاره چه زمانی رسماً ستاره حساب میشود؟
وقتی همجوشی هیدروژن در هستهاش آغاز شود و ستاره به رشتهٔ اصلی برسد. پیش از آن فقط پیشستاره است.
تصویر روز ناسا
ء W5: ستون‌های شکل‌گیری ستارهها۲ تیر ۱۴۰۴