صورت فلکی تنین Draco (constellation)

صورت فلکی تنین (Draco) از بزرگ‌ترین صورت‌های فلکی نیم‌کرهٔ شمالی است که ستاره‌های کم‌نورش مانند اژدهایی خمیده میان دب اکبر و دب اصغر می‌پیچند. در اسطوره‌های یونانی، این اژدها لادون، نگهبان سیب‌های زرین، است که هرکول کشتش.

چرا تنین در تاریخ مهم است؟

حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد، ستارهٔ ثوبان (آلفا تنین) نزدیک‌ترین ستاره به قطب شمال آسمان بود و به باور بسیاری از پژوهشگران مصریان باستان هنگام ساخت اهرام آن را راهنمای شمال می‌گرفتند. این جابه‌جایی نتیجهٔ تقدیم اعتدالین است: محور زمین مانند فرفره‌ای آهسته می‌چرخد و قطب آسمان در طی حدود ۲۶ هزار سال دایره‌ای را می‌پیماید. امروز ستارهٔ قطبی این نقش را دارد.

ستاره‌ها و اجرام تنین

درخشان‌ترین ستاره، اِلتانین (گاما تنین) در سر اژدها، حدود ۱۵۰ سال نوری از ما فاصله دارد و قدر ظاهری‌اش حدود ۲ است. جیمز بردلی در دههٔ ۱۷۲۰ با رصد همین ستاره پدیدهٔ «ابراسیون نور» را یافت و شواهدی بر حرکت زمین به دور خورشید به دست آورد. تنین جایگاه سحابی چشم گربه (NGC 6543) هم هست؛ یک سحابی سیاره‌نما پیچیده که با تلسکوپ فضایی هابل تصاویر مشهوری دارد. در تنین کهکشان کوتولهٔ تنین نیز، که از همسایگان راه شیری است، جا گرفته است.

برای پیدا کردن تنین، از ملاقهٔ دب اکبر به سمت ستارهٔ قطبی بروید؛ دم اژدها میان این دو دب می‌گذرد و سر آن، چهارضلعی کم‌نوری، نزدیک وگا در جنوب است.

پرسش‌های رایج

### آیا ثوبان ستارهٔ قطبی بوده است؟
بله. ثوبان در حدود ۲۷۰۰ پیش از میلاد نزدیک‌ترین ستارهٔ درخشان به قطب شمال آسمان بود و ستارهٔ قطبی آن زمان به شمار می‌آمد.

### تنین را از ایران می‌توان دید؟
بله. تنین در عرض‌های ایران بیشتر سال بالای افق شمالی است، ولی چون ستاره‌هایش کم‌نورند، به آسمان تاریک نیاز دارد. بهترین زمان رصد تابستان است.

### بردلی با ستارهٔ تنین چه کشف کرد؟
جیمز بردلی در دههٔ ۱۷۲۰ هنگام رصد ستارهٔ گاما تنین دریافت که موقعیت ستاره‌ها در طول سال کمی جابه‌جا می‌شود. این پدیده ابراسیون نور نام گرفت و از شواهد حرکت زمین به دور خورشید است.

### آیا تنین بزرگ است؟
بله. تنین هشتمین صورت فلکی بزرگ آسمان از نظر مساحت است، ولی ستاره‌هایش کم‌نورند و شکل آن در آسمان شهر پیدا نمی‌شود.