دانشنامهمفهوم
منطقه زمانی Time zone
منطقهٔ زمانی ناحیه‌ای است که در آن ساعت رسمی یکسان به کار می‌رود؛ جهان به حدود بیست‌وچهار منطقهٔ اصلی، هر یک تقریباً ۱۵ درجه طول جغرافیایی، تقسیم شده است.
نام‌های دیگر: ساعت رسمی، وقت جهانی
زمین در هر ۲۴ ساعت یک دور به دور خودش می‌چرخد و هر ساعت حدود ۱۵ درجه، پس هر ۱۵ درجه طول جغرافیایی با ۱ ساعت اختلاف ظهر خورشیدی مطابق است. اگر هر شهر ساعت خورشیدی خودش را می‌داشت، برنامه‌ریزی قطارها و ارتباطات ناممکن می‌شد. منطقهٔ زمانی این مشکل را حل می‌کند.
منطقههای زمانی از کجا آمدند؟
تا قرن نوزدهم هر شهر ساعت خود را با خورشید تنظیم می‌کرد. گسترش راه‌آهن این را دردسرساز کرد. در ۱۸۸۴ کنفرانس بین‌المللی نصف‌النهار در واشنگتن، نصف‌النهار گرینویچ را مبدأ طول جغرافیایی تعیین کرد و پس از آن کشورها یکی‌یکی نظام منطقههای زمانی را پذیرفتند. امروز مبنا زمان هماهنگ جهانی (UTC) است و هر منطقه نسبت به آن کم یا زیاد میشود.
منطقههای زمانی کاملاً مطابق خطوط ۱۵ درجه نیستند
مرزها بیشتر بر پایهٔ مرز کشورها و استان‌ها کشیده میشود و گاهی از ۱۵ درجه فراتر می‌رود. ایران UTC+۳:۳۰ دارد، هند UTC+۵:۳۰ و نپال UTC+۵:۴۵؛ این‌ها نیم یا ربع ساعت از منطقههای کامل فاصله دارند. چین با وجود وسعتی که پنج منطقهٔ زمانی را در بر می‌گیرد، یک ساعت رسمی دارد. خط تغییر تاریخ نیز تقریباً روی طول ۱۸۰ درجه است و با عبور از آن، یک روز کم یا زیاد میشود.
به دلیل چرخش زمین، وقتی در تهران ظهر است، در لندن (در زمستان) حدود ۸:۳۰ صبح و در توکیو حدود ۱۷:۳۰ است. همین اختلاف است که ساعت طلوع و غروب خورشید را در جاهای مختلف متفاوت می‌کند. در بسیاری از کشورها ساعت تابستانی یک ساعت دیگر هم به آن می‌افزاید.
پرسش‌های رایج
### منطقهٔ زمانی ایران چیست؟
ایران UTC+۳:۳۰ دارد. در سال ۱۴۰۱ تغییر ساعت تابستانی در ایران لغو شد.
### چند منطقهٔ زمانی در جهان داریم؟
در حدود ۲۴ منطقهٔ اصلی، ولی با احتساب منطقههای نیمساعته و ربعساعته بیش از ۳۰ منطقه رسمی وجود دارد.
### UTC چیست؟
UTC زمان هماهنگ جهانی است که بر پایهٔ ساعتهای اتمی تنظیم میشود و مبنای همهٔ منطقههای زمانی است.
### چرا چین فقط یک منطقه دارد؟
چین از نظر وسعت میتواند پنج منطقه داشته باشد، اما به دلایل اداری و سیاسی از ۱۹۴۹ برای همهٔ کشور یک ساعت رسمی را (به وقت پکن) به کار میبرد.