دانشنامهپدیده
طلوع و غروب خورشید Sunrise and sunset
طلوع و غروب خورشید لحظه‌هایی هستند که لبهٔ بالای قرص خورشید از افق دیده میشود یا ناپدید میشود؛ پدیده‌ای که از چرخش زمین به دور خود ناشی میشود و زمانش در هر مکان و روز سال متفاوت است.
نام‌های دیگر: غروب آفتاب، طلوع آفتاب، علت قرمزی غروب
خورشید در واقع طلوع و غروب نمی‌کند؛ این ما هستیم که با چرخش زمین به دور خودش، رو به خورشید یا پشت به آن قرار می‌گیریم. طلوع لحظه‌ای است که اولین لبهٔ قرص خورشید در افق شرقی پیدا میشود و غروب لحظه‌ای که آخرین لبهٔ آن در افق غربی ناپدید میشود. فاصلهٔ آن دو طول روز است.
چرا طلوع و غروب هر روز فرق میکند؟
دلیل اصلی کج بودن محور زمین (انحراف محوری) و گردش زمین به دور خورشید است. در تابستان نیم‌کرهٔ شمالی خورشید بالاتر از افق می‌گردد و روز بلندتر است. در زمستان پایین‌تر می‌گردد و روز کوتاه است. در تهران طول روز در بلندترین روز سال بیش از ۱۴ ساعت و در کوتاه‌ترین روز حدود ده ساعت است. در اعتدال طول روز و شب تقریباً برابر است و خورشید تقریباً دقیقاً در شرق طلوع و در غرب غروب میکند. در طول سال نقطهٔ طلوع میان شمالشرق و جنوبشرق جابه‌جا میشود.
جالب است که زودترین طلوع سال با بلندترین روز (انقلاب تابستانی) همزمان نیست؛ علت آن تغییر سرعت ظاهری خورشید در طول سال، یا همان معادلهٔ زمان، است (انقلاب).
نور خورشید در طلوع و غروب چرا رنگین است؟
در طلوع و غروب، نور خورشید مسیر طولانی‌تری در جو زمین میپیماید. مولکول‌های هوا نور آبی را بیشتر پراکنده می‌کنند و نور سرخ و نارنجی به چشم میرسد، همان سازوکاری که آسمان روز را آبی میکند (آبی بودن آسمان). همچنین شکست نور در جو، خورشید را کمی بالاتر از جای واقعی‌اش نشان می‌دهد؛ حدود نیم درجه. وقتی خورشید ظاهراً روی افق است، در واقع قرصش کاملاً زیر آن قرار دارد. گاهی هم در لحظهٔ آخر غروب درخش سبز دیده میشود.
بعد از غروب، آسمان ناگهان تاریک نمی‌شود و دوره‌ای به نام گرگ‌ومیش وجود دارد که تا زمانی ادامه می‌یابد که خورشید حدود ۱۸ درجه زیر افق برود.
پرسش‌های رایج
### چرا خورشید از شرق طلوع میکند؟
چون زمین از غرب به شرق میچرخد و ما به سمت خورشید میرویم. در نتیجه خورشید به نظر میرسد از شرق بالا میآید.
### آیا خورشید همیشه دقیقاً در شرق طلوع میکند؟
نه. فقط در روزهای اعتدال دقیقاً از شرق طلوع میکند. در تابستان به شمالشرق و در زمستان به جنوبشرق نزدیکتر است.
### چرا خورشید در غروب سرخ است؟
چون نورش مسیر بیشتری در هوا میپیماید و نور آبی بیشتر پراکنده میشود و نور سرخ و نارنجی میماند.
### طلوع و غروب خورشید چرا در شهرهای مختلف فرق دارد؟
چون طول و عرض جغرافیایی متفاوت است. شهر شرقیتر زودتر طلوع میکند و در عرضهای بالاتر، طول روز در فصلها بیشتر تغییر میکند.
فکت علمی
دانستنی‌ها
تصویر روز ناسا
دنباله‌دار اطلس قبل از طلوع آفتاب۲۴ دی ۱۴۰۳
غروب آفتاب چندگانه سبز۸ فروردین ۱۴۰۲