رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفضاپیما و اکتشاففضاپیما و تلسکوپ

برنامه فضایی آرتمیس Artemis program

برنامه فضایی آرتمیس (Artemis) مجموعهٔ مأموریت‌های اکتشاف انسانی ماه است؛ تا ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، آرتمیس ۱ و ۲ انجام شده‌اند و فرود سرنشین‌دارِ آرتمیس هنوز هدف مأموریت آینده است.

پرتاب شبانهٔ موشک SLS حامل اوریون در مأموریت آرتمیس ۱
Keegan Barber / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

گردانندهناسا

از ویکی‌داده (CC0).

چهار فضانورد از سفر ماه برگشته‌اند؛ پس آیا آرتمیس دوباره انسان را روی ماه نشانده است؟ هنوز نه. رفتن به نزدیکی ماه، گذر از کنار آن، قرار گرفتن در مدار ماه و فرود روی سطح، چهار عبارت قابل جابه‌جایی نیستند. برای دنبال کردن خبرهای آرتمیس، همین تفاوت از حفظ کردن شمارهٔ مأموریت‌ها مهم‌تر است. آرتمیس ۲ یک پرواز واقعی و انجام‌شده بود، اما قدم بعدیِ فرود را به جای آن نمی‌توان نوشت.

به‌طور خلاصه

برنامهٔ آرتمیس برای اکتشاف انسانی ماه و توسعهٔ توانایی مأموریت‌های طولانی‌تر طراحی شده است. آرتمیس ۱ در ۲۰۲۲ آزمایش بدون خدمه بود و آرتمیس ۲ در آوریل ۲۰۲۶ چهار فضانورد را در یک گذر ماه به زمین بازگرداند. بر پایهٔ برنامهٔ بررسی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، آرتمیس ۳ آزمونی در مدار پایین زمین در ۲۰۲۷ است و نخستین فرود آرتمیس با مأموریت ۴ برای اوایل ۲۰۲۸ هدف‌گذاری شده است. این تاریخ‌های آینده برنامه‌اند و به آمادگی و آزمون سامانه‌ها وابسته می‌مانند.

آرتمیس یک فضاپیماست یا مجموعه‌ای از مأموریت‌ها؟

آرتمیس یک برنامهٔ چندمأموریتی است که برای هر پرواز، هدف و ترکیب عملیاتی مشخصی دارد. نام برنامه را نباید با نام موشک یا کپسول یکی گرفت. بخشی از کار، آزمودن ابزار سفر است؛ بخشی دیگر به عملیات نزدیک ماه و سرانجام کاوش سطح مربوط می‌شود. «هدف نهایی» توضیح نمی‌دهد هر مأموریت دقیقاً چه کاری انجام داده است.

وضع این چهار مأموریت را با تاریخ مرجع ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ می‌توان چنین خواند:

مأموریتکاری که برای آن معرفی شده استوضعیت در تاریخ مرجع
آرتمیس ۱آزمون بدون خدمهٔ پرتابگر، اوریون و سامانه‌های پشتیبان در سفر ماهانجام‌شده در ۲۰۲۲
آرتمیس ۲نخستین پرواز سرنشین‌دار آرتمیس و گذر ماهانجام‌شده در آوریل ۲۰۲۶
آرتمیس ۳آزمون ملاقات و پهلوگیری اوریون با نسخه‌های آزمایشی سطح‌نشین در مدار پایین زمینبرنامه‌ریزی‌شده برای ۲۰۲۷
آرتمیس ۴نخستین فرود سرنشین‌دار برنامهٔ آرتمیسهدف‌گذاری‌شده برای اوایل ۲۰۲۸

هدف بلندمدت، فراهم کردن امکان حضور و کار طولانی‌تر در ماه و آموختن برای سفرهای دورتر است. این هدف با وجود یک پایگاه عملیاتیِ ساخته‌شده یکسان نیست. همچنین پروازهای آزمایشی را نباید صرفاً فاصلهٔ خالی میان معرفی برنامه و فرود دانست؛ هرکدام قرار است دربارهٔ کارکرد سامانه‌ها شواهدی فراهم کنند که برای مرحلهٔ بعد لازم است.

پرتابگر، اوریون و سطح‌نشین چه تفاوتی دارند؟

پرتابگر انرژی آغاز سفر را فراهم می‌کند، اوریون وسیلهٔ سفر و بازگشت خدمه است و سطح‌نشین برای جابه‌جایی میان مدار ماه و سطح آن در نظر گرفته شده است. موشک سامانهٔ پرتاب فضایی (Space Launch System، یا SLS) اوریون را از زمین به فضا می‌برد. اوریون (Orion) محل استقرار خدمه در بخش اصلی سفر و وسیلهٔ بازگشت آن‌ها به زمین است؛ خودِ آن قرار نیست روی ماه فرود بیاید.

در مأموریت فرود برنامه‌ریزی‌شده، فضانوردان باید از اوریون به سطح‌نشین منتقل شوند، به سطح بروند و برای بازگشت به اوریون برسند. بنابراین موفقیت پرتاب تنها یکی از حلقه‌های زنجیره است. اگر دو فضاپیما نتوانند در زمان و مکان درست به هم برسند یا اتصال لازم را برقرار کنند، آماده بودن هرکدام به‌تنهایی مأموریت را کامل نمی‌کند.

اینجاست که تفاوت «ملاقات» و «پهلوگیری» مهم می‌شود. ملاقات مداری یعنی دو وسیله موقعیت و حرکت خود را برای نزدیک شدن هماهنگ کنند؛ پهلوگیری مرحلهٔ اتصال آن‌هاست. نزدیک بودن در یک تصویر، به معنای اتصال ایمن یا امکان عبور خدمه نیست. تجهیزات اتصال، نرم‌افزار هدایت، ارتباط و رفتار مجموعهٔ به‌هم‌پیوسته باید با هم سازگار باشند.

همین تقسیم کار کمک می‌کند تصویرهای خبری را درست بخوانیم. عکس پرتاب، مدرک بلند شدن مجموعه از زمین است؛ عکس یک کپسول در آب به مرحلهٔ بازگشت تعلق دارد؛ تصویرسازی سطح‌نشین روی ماه، به‌خودی‌خود شاهد انجام فرود نیست. نام آرتمیس روی همهٔ این تصاویر می‌تواند درست باشد، ولی وضعیت مأموریت را یکسان نمی‌کند.

آرتمیس ۱ چه چیزی را آزمود؟

آرتمیس ۱ نخستین آزمون پروازی یکپارچهٔ سامانه‌های اصلی برنامه، بدون حضور فضانورد بود. این مأموریت در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲ پرتاب شد و در ۱۱ دسامبر همان سال به آب نشست. صفحهٔ رسمی مأموریت، مدت آن را ۲۵ روز و ۱۰ ساعت و ۵۳ دقیقه ثبت می‌کند. آزمایش سفر ماه، با فرود انسان روی ماه فرق داشت.

پرتاب شبانهٔ موشک SLS حامل اوریون در مأموریت آرتمیس ۱
پرتاب شبانهٔ موشک SLS حامل اوریون در مأموریت آرتمیس ۱ Keegan Barber / Wikimedia Commons · Public domain

عکس واقعی پرتاب آرتمیس ۱ در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲؛ عکاس کیگن باربر (Keegan Barber)، ناسا؛ مجوز مالکیت عمومی. این عکس پرتاب آرتمیس ۲ یا تصویرسازی مأموریت آینده نیست.

در آزمون بدون خدمه، مهندسان می‌توانند رفتار مجموعهٔ پرتابگر، فضاپیما و سامانه‌های زمینی را در پروازی واقعی بررسی کنند. دادهٔ پرواز به ارزیابی طراحی کمک می‌کند و بعضی پرسش‌ها را آشکار می‌سازد که روی زمین به همان شکل آزمودنی نیستند. این به معنای یکسان بودن همهٔ تجهیزات و شرایط آزمون با پرواز بعدیِ دارای انسان نیست؛ ارزیابی حفاظت و پشتیبانی خدمه، مسئلهٔ مستقلی دارد.

برای مثال، صفحهٔ مأموریت به استفاده از نتیجهٔ بررسی سپر حرارتی در برنامه‌ریزی پرواز بعدی اشاره می‌کند. عبارت «آزمایش موفق» نباید به «هیچ نکته‌ای برای بررسی باقی نماند» ترجمه شود. ارزش آزمون همین است که دادهٔ واقعی دربارهٔ عملکرد و اختلاف آن با انتظار فراهم می‌کند؛ مرحلهٔ بعد از روی این داده‌ها طراحی و ارزیابی می‌شود.

آرتمیس ۲ چه کرد و چه زمانی برگشت؟

آرتمیس ۲ در آوریل ۲۰۲۶ چهار فضانورد را در یک پرواز گذر ماه برد و به زمین بازگرداند؛ این مأموریت فرود ماه یا استقرار در مدار ماه نبود. پرتاب در ۱ آوریل انجام شد. در چنین گذری، فضاپیما از مسیر پیرامون ماه عبور می‌کند و راه بازگشت را ادامه می‌دهد؛ عبارت عمومی «دور ماه رفت» نباید این تفاوت مداری را پنهان کند.

فرمانده مأموریت رید وایزمن (Reid Wiseman)، خلبان ویکتور گلاور (Victor Glover) و متخصصان مأموریت کریستینا کوک (Christina Koch) و جرمی هنسن (Jeremy Hansen) بودند. همراه شدن انسان با سامانه‌ای که پیش‌تر بدون خدمه پرواز کرده، امکان ارزیابی عملیات خدمه و کارکرد سامانه‌های لازم برای زندگی و کار آن‌ها را در سفر فراهم کرد.

عکس گروه چهارنفری خدمهٔ آرتمیس ۲ پیش از مأموریت
عکس گروه چهارنفری خدمهٔ آرتمیس ۲ پیش از مأموریت James Blair / Wikimedia Commons · Public domain

عکس گروه خدمهٔ آرتمیس ۲ در ۲۰۲۳، پیش از پرواز؛ عکاس جیمز بلر (James Blair)، ناسا؛ مجوز مالکیت عمومی. این عکس ثبت حضور روی ماه یا لحظهٔ بازگشت در ۲۰۲۶ نیست.

برای زمان بازگشت، منطقهٔ زمانی را باید همراه تاریخ نگه داریم. آب‌نشینی در اقیانوس آرام، در خبر ناسا ساعت ۲۰:۰۷ روز ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ به وقت تابستانی شرق آمریکا، EDT، ثبت شده است. همین لحظه در زمان هماهنگ جهانی، UTC، ساعت ۰۰:۰۷ روز ۱۱ آوریل است. بنابراین «۱۰ آوریل» در صفحهٔ مأموریت را نباید بی تبدیل، تاریخ UTC نامید؛ دو تاریخ به یک رویداد اشاره می‌کنند.

صفحهٔ رسمی آرتمیس ۲ مدت مأموریت را ۹ روز و ۱ ساعت و ۳۲ دقیقه درج می‌کند، در حالی که خبرهای عمومی آن را «نزدیک ده روز» توصیف می‌کنند. برای گزارش دقیق باید معلوم باشد از کدام نوع بیان استفاده می‌کنیم. عبارت گرد‌شدهٔ خبری، جای عدد دقیقِ درج‌شده در مشخصات مأموریت نیست.

در خبر بازگشتِ اصلاح‌شده در ۷ مه ۲۰۲۶، بیشترین فاصله از زمین ۲۵۲٬۷۵۶ مایل آمده است؛ تبدیل آن حدود ۴۰۷ هزار کیلومتر می‌شود. این فاصله از زمین است، نه مجموع طول مسیر پرواز و نه فاصله از سطح ماه. طبق همان گزارش، خدمه رکورد فاصلهٔ انسانیِ پیشین آپولو ۱۳ را پشت سر گذاشتند. اندازهٔ این دستاورد را باید با همان کمیتی که رکورد برای آن تعریف شده بیان کرد.

چرا آرتمیس ۳ در مدار زمین است و آرتمیس ۴ هدف فرود دارد؟

آرتمیس ۳ در برنامهٔ جاری، آزمون یکپارچهٔ ملاقات و پهلوگیری در مدار پایین زمین است تا پیش از فرود آینده، تعامل اوریون و نسخه‌های آزمایشی سطح‌نشین بررسی شود. گزارش‌های ناسا در مه و ژوئیهٔ ۲۰۲۶ این مأموریت را برای ۲۰۲۷ معرفی می‌کنند. پس مطلب قدیمی‌ای که آرتمیس ۳ را نخستین فرود ماه می‌نامد، لزوماً شرح برنامهٔ فعلی نیست.

نسخهٔ آزمایشی سطح‌نشین، با وسیلهٔ آمادهٔ فرود روی ماه یکسان نیست. گزارش ژوئیه، دو مسیر آزمون مربوط به اسپیس‌ایکس (SpaceX) و بلو اوریجین (Blue Origin) را شرح می‌دهد. هدف این است که مجموعهٔ فضاپیماها، گروه‌های زمینی و خدمه، هماهنگی عملیاتی لازم را تمرین و اندازه‌گیری کنند. نام شرکت به‌تنهایی گواه آماده بودن سامانه نیست؛ نتیجهٔ آزمون‌ها اهمیت دارد.

یکی از پرسش‌های فنی، رفتار دو وسیله پس از اتصال است. باید مشخص شود کدام سامانه هدایت را انجام می‌دهد، نرم‌افزارها چگونه اطلاعات مبادله می‌کنند و مجموعهٔ متصل چگونه حرکت می‌کند. این‌ها فقط جزییات قراردادی نیستند؛ مستقیم به ایمنی و امکان انجام مأموریت مربوط‌اند. آزمودن آن‌ها در مدار زمین را نباید با فرود آزمایشی روی سطح ماه اشتباه گرفت.

در صفحهٔ زمان‌بندی بررسی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، آرتمیس ۴ نخستین فرود برنامه را برای اوایل ۲۰۲۸ هدف گرفته است. انتخاب و استفاده از سطح‌نشین به آمادگی آن وابسته می‌ماند. تاریخ هدف نه خبر پرتاب انجام‌شده است و نه تضمین اینکه همهٔ مراحل طبق تقویم پیش می‌روند. فاصلهٔ میان این دو گزاره، همان فاصلهٔ میان «برنامه» و «نتیجهٔ پرواز» است.

چرا قطب جنوب ماه و حضور طولانی‌تر اهمیت دارند؟

قطب جنوب ماه به‌خاطر پرسش‌های علمی و شواهد مواد فرّار، از جمله یخ آب در ناحیه‌های همیشه‌سایه، هدف مهمی برای کاوش است. ناحیهٔ همیشه‌سایه جایی است که نور مستقیم خورشید به آن نمی‌رسد؛ شرایط سرد آن می‌تواند به حفظ یخ کمک کند. وجود چنین ناحیه‌هایی به معنای یخ‌پوش بودن تمام قطب یا آماده بودن آب برای مصرف نیست.

اندازه‌گیری‌های مأموریت‌های پیشین شواهد یخ را فراهم کرده‌اند، اما مقدار، پراکندگی، شکل نگه‌داری و دسترس‌پذیری آن همچنان برای کاوش مهم‌اند. پیدا کردن ماده با ساختن سامانه‌ای که آن را استخراج و استفاده کند دو دستاورد جداست. از «آب در ماه هست» نمی‌توان مستقیم به «تأمین آب پایگاه حل شده» رسید.

همین جدایی دربارهٔ حضور بلندمدت نیز صدق می‌کند. رفت‌وبرگشت موفق، پرسش‌های سفر را می‌آزماید؛ اقامت طولانی‌تر به توانایی کار و نگه‌داری تجهیزات، پشتیبانی خدمه و اجرای عملیات پی‌درپی نیاز دارد. آرتمیس می‌خواهد این قابلیت‌ها را توسعه دهد، اما هدف ساخت زیرساخت را نباید در فهرست زیرساخت‌های ساخته‌شده نوشت.

برای دنبال کردن خبر بعدی، سه چیز را کنار نام مأموریت پیدا کنید: خبر چه تاریخی دارد، کدام کار انجام شده و کدام کار هنوز هدف است؟ بعد به تصویر نگاه کنید؛ عکس پرواز، عکس آموزش خدمه و تصویرسازی سطح، شواهد یکسانی نیستند. این روش ساده اجازه می‌دهد تغییر یک برنامه را دنبال کنید، بدون آنکه هر تصویر تازه را نتیجهٔ یک فرود تازه بدانید.

پرسش‌های رایج

  1. برنامهٔ آرتمیس چیست؟

    برنامهٔ آرتمیس مجموعهٔ مأموریت‌ها و سامانه‌هایی برای اکتشاف انسانی ماه و توسعهٔ توانایی سفر و کار طولانی‌تر است. آرتمیس نام یک فضاپیما یا موشک تنها نیست. تا ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، مأموریت‌های ۱ و ۲ انجام شده‌اند؛ فرود سرنشین‌دار آرتمیس هنوز هدف مأموریت آینده است و نباید وجود پایگاهی ساخته‌شده را از هدف بلندمدت نتیجه گرفت.

  2. آرتمیس ۱ چه زمانی انجام شد و آیا فضانورد داشت؟

    آرتمیس ۱ در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲ پرتاب شد و در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۲ به آب نشست. این مأموریت برنامهٔ آرتمیس بدون خدمه بود و سامانه‌های اصلی سفر ماه را به‌صورت یکپارچه آزمود. مدت درج‌شده در صفحهٔ رسمی، ۲۵ روز و ۱۰ ساعت و ۵۳ دقیقه است؛ پرواز آن به معنای فرود انسان روی ماه نبود.

  3. آیا آرتمیس ۲ واقعاً انجام شده است؟

    آرتمیس ۲، نخستین پرواز سرنشین‌دار برنامهٔ آرتمیس، در آوریل ۲۰۲۶ انجام شد و چهار فضانورد را از گذر ماه به زمین بازگرداند. پرتاب در ۱ آوریل بود و آب‌نشینی ساعت ۲۰:۰۷ روز ۱۰ آوریل به وقت EDT ثبت شد؛ همان لحظه در UTC ساعت ۰۰:۰۷ روز ۱۱ آوریل است. ذکر تاریخ بازگشت بدون مبنای زمانی می‌تواند ابهام بسازد.

  4. آیا فضانوردان آرتمیس ۲ روی ماه فرود آمدند؟

    فضانوردان آرتمیس ۲ روی ماه فرود نیامدند و در مدار ماه نیز مستقر نشدند؛ نوع مأموریت، گذر سرنشین‌دار ماه بود. رید وایزمن، ویکتور گلاور، کریستینا کوک و جرمی هنسن با اوریون سفر کردند و برگشتند. عبارت عمومی «دور ماه رفتند» نباید به معنای فرود یا گردش مداریِ تکرارشونده حول ماه تعبیر شود.

  5. تفاوت SLS و اوریون در آرتمیس چیست؟

    در برنامهٔ آرتمیس، SLS پرتابگر است و انرژی لازم برای آغاز سفر اوریون از زمین را فراهم می‌کند. اوریون فضاپیمای خدمه و وسیلهٔ بازگشت آن‌ها به زمین است. برای مأموریت فرود، سطح‌نشین نقش جداگانه‌ای دارد: انتقال فضانوردان میان مدار ماه و سطح آن. خود اوریون قرار نیست روی سطح ماه فرود بیاید.

  6. آیا آرتمیس ۳ نخستین فرود ماه خواهد بود؟

    طبق برنامهٔ بررسی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، آرتمیس ۳ آزمونی سرنشین‌دار در مدار پایین زمین برای ۲۰۲۷ است. هدف آن ارزیابی ملاقات و پهلوگیری اوریون با نسخه‌های آزمایشی سطح‌نشین است، نه فرود ماه. گزارش‌های قدیمی برنامهٔ آرتمیس ممکن است شمارهٔ ۳ را به فرود نسبت دهند؛ برای مقایسه باید تاریخ و نسخهٔ برنامه را دید.

  7. نخستین فرود آرتمیس برای چه زمانی برنامه‌ریزی شده است؟

    در زمان بررسی ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، ناسا نخستین فرود سرنشین‌دار برنامهٔ آرتمیس را با مأموریت آرتمیس ۴ برای اوایل ۲۰۲۸ هدف‌گذاری کرده است. این تاریخ برنامه است و آمادگی سطح‌نشین و سامانه‌های مرتبط بر اجرای آن اثر دارد. تا تاریخ بررسی، فرود آرتمیس انجام نشده و تصویرسازی مأموریت نیز شاهد انجام آن نیست.

  8. چرا آرتمیس قطب جنوب ماه را هدف گرفته است؟

    قطب جنوب ماه برای برنامهٔ آرتمیس به‌خاطر پرسش‌های علمی و شواهد یخ آب در ناحیه‌های همیشه‌سایه اهمیت دارد. سرما می‌تواند به نگه‌داری این مواد کمک کند، اما مقدار و دسترس‌پذیری آن‌ها باید بررسی شود. وجود یخ به معنای آماده بودن سامانهٔ استخراج و مصرف آب نیست و تمام منطقه نیز نباید یخ‌پوش فرض شود.

منابع

  1. Artemis — mission overview · NASA · تاریخ انتشار درج‌نشده؛ مشاهدهٔ متن جاری:
  2. Artemis I · NASA · مأموریت: 2022؛ مشاهدهٔ تاریخ‌ها و مدت: 2
  3. Artemis II · NASA · مأموریت: 2026؛ مشاهدهٔ نتیجه، نوع و مدت:
  4. NASA Outlines Preliminary Artemis III Mission Plans — Lauren E. Low · NASA · 2026-05-13؛ یادداشت اصلاح 2026-05-15؛ مش
  5. How NASA’s Artemis III Lander Test Will Pave Way for Moon Landings — Corinne Beckinger · NASA · 2026-07-15؛ مشاهده: 2026-10-15
  6. Artemis IV — launch schedule · NASA · روزآمدسازی درج‌شده: 2026-09-01؛ مشاهدهٔ
  7. Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates · NASA · 2026-04-10؛ مشاهدهٔ آب‌نشینی با مبنای ED
  8. NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth · NASA · 2026-04-10؛ اصلاح فاصله 2026-05-07؛ مشاه
  9. Moon Water and Ices — Allison Gasparini and Molly Wasser · NASA Science · روزآمدسازی درج‌شده: 2026-02-12؛ مشاهدهٔ

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از برنامه فضایی آرتمیس گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین