سحابی سیاره‌نما Planetary nebula

سحابی‌های سیاره‌نما با وجود نامشان ربطی به سیاره‌ها ندارند. آن‌ها حلقه‌ها و حباب‌هایی زیبا از گازند که گرد ستاره‌ای در حال مرگ پدید می‌آیند و در عکس‌های نجومی از دلنشین‌ترین منظره‌ها هستند.

## سحابی سیاره‌نما چگونه شکل می‌گیرد؟
ستاره‌ای با جرم نخستین حدود ۰٫۸ تا ۸ برابر خورشید، پس از پایان سوخت هیدروژن به غول سرخ بدل می‌شود. در پایان این مرحله، لایه‌های بیرونی ستاره آرام‌آرام به فضا رانده می‌شوند. هستهٔ داغ و باقی‌مانده، تابش فرابنفش شدیدی می‌دهد که گاز اطراف را یونیده می‌کند و آن را به درخشش می‌آورد. هستهٔ سردشونده سرانجام به کوتولهٔ سفید تبدیل می‌شود.

## چرا «سیاره‌نما»؟
ویلیام هرشل در سدهٔ هجدهم دید این اجرام در تلسکوپ او شبیه قرص سبزرنگ سیاره‌ها هستند و همین نام را برایشان برگزید. بعدها روشن شد ارتباطی با سیاره‌ها ندارند، اما نام همچنان رایج مانده است. نمونه‌های معروف آن‌ها سحابی حلقه (M57) در صورت فلکی شلیاق، سحابی مارپیچ و سحابی چشم گربه‌اند.

## ویژگی‌های سحابی‌های سیاره‌نما
- گسترهٔ آن‌ها معمولاً حدود یک سال نوری است.
- گاز آن‌ها با سرعت ده‌ها کیلومتر بر ثانیه گسترش می‌یابد.
- عمرشان کوتاه است و پس از چند ده هزار سال محو می‌شوند.
- شکل‌شان از کروی تا دوقطبی و پیچیده تغییر می‌کند و احتمالاً به همدم‌های ستاره‌ای یا میدان مغناطیسی وابسته است.

خورشید ما نیز چند میلیارد سال دیگر سحابی سیاره‌نمایی خواهد ساخت. این سحابی‌ها کربن، نیتروژن و اکسیژن تولیدشده در ستاره را به محیط میان‌ستاره‌ای می‌رسانند و در تکامل ستاره‌ای نقشی کلیدی دارند.

## پرسش‌های رایج
### سحابی سیاره‌نما چیست؟
سحابی سیاره‌نما پوستهٔ گازی درخشانی است که ستاره‌ای مانند خورشید در پایان عمر خود می‌افشاند. در مرکز آن کوتولهٔ سفید نوپا قرار دارد.

### آیا سحابی سیاره‌نما ربطی به سیاره دارد؟
نه. سحابی سیاره‌نما تنها در تلسکوپ‌های قدیمی شبیه سیاره دیده می‌شد و از همین رو چنین نام گرفت.

### خورشید هم سحابی سیاره‌نما می‌سازد؟
بله، خورشید پس از مرحلهٔ غول سرخ لایه‌های بیرونی خود را می‌افشاند و سحابی سیاره‌نمایی می‌سازد. این رخداد چند میلیارد سال دیگر روی می‌دهد.

### سحابی سیاره‌نما چقدر عمر می‌کند؟
سحابی سیاره‌نما فقط حدود ده‌ها هزار سال دوام دارد. پس از آن گاز آن پراکنده و محو می‌شود.