دانشنامهستارهها و سحابیهاجرم آسمانی
سحابی سیارهنما Planetary nebula
سحابی سیارهنما پوستهای درخشان از گاز است که ستارهای کمجرم یا میانجرم در پایان زندگیاش به بیرون میافشاند و هستهٔ باقیماندهاش به کوتولهٔ سفید تبدیل میشود.

سحابیهای سیارهنما با وجود نامشان ربطی به سیارهها ندارند. آنها حلقهها و حبابهایی زیبا از گازند که گرد ستارهای در حال مرگ پدید میآیند و در عکسهای نجومی از دلنشینترین منظرهها هستند.
## سحابی سیارهنما چگونه شکل میگیرد؟
ستارهای با جرم نخستین حدود ۰٫۸ تا ۸ برابر خورشید، پس از پایان سوخت هیدروژن به غول سرخ بدل میشود. در پایان این مرحله، لایههای بیرونی ستاره آرامآرام به فضا رانده میشوند. هستهٔ داغ و باقیمانده، تابش فرابنفش شدیدی میدهد که گاز اطراف را یونیده میکند و آن را به درخشش میآورد. هستهٔ سردشونده سرانجام به کوتولهٔ سفید تبدیل میشود.
## چرا «سیارهنما»؟
ویلیام هرشل در سدهٔ هجدهم دید این اجرام در تلسکوپ او شبیه قرص سبزرنگ سیارهها هستند و همین نام را برایشان برگزید. بعدها روشن شد ارتباطی با سیارهها ندارند، اما نام همچنان رایج مانده است. نمونههای معروف آنها سحابی حلقه (M57) در صورت فلکی شلیاق، سحابی مارپیچ و سحابی چشم گربهاند.
## ویژگیهای سحابیهای سیارهنما
- گسترهٔ آنها معمولاً حدود یک سال نوری است.
- گاز آنها با سرعت دهها کیلومتر بر ثانیه گسترش مییابد.
- عمرشان کوتاه است و پس از چند ده هزار سال محو میشوند.
- شکلشان از کروی تا دوقطبی و پیچیده تغییر میکند و احتمالاً به همدمهای ستارهای یا میدان مغناطیسی وابسته است.
خورشید ما نیز چند میلیارد سال دیگر سحابی سیارهنمایی خواهد ساخت. این سحابیها کربن، نیتروژن و اکسیژن تولیدشده در ستاره را به محیط میانستارهای میرسانند و در تکامل ستارهای نقشی کلیدی دارند.
پرسشهای رایج
سحابی سیارهنما چیست؟
سحابی سیارهنما پوستهٔ گازی درخشانی است که ستارهای مانند خورشید در پایان عمر خود میافشاند. در مرکز آن کوتولهٔ سفید نوپا قرار دارد.
آیا سحابی سیارهنما ربطی به سیاره دارد؟
نه. سحابی سیارهنما تنها در تلسکوپهای قدیمی شبیه سیاره دیده میشد و از همین رو چنین نام گرفت.
خورشید هم سحابی سیارهنما میسازد؟
بله، خورشید پس از مرحلهٔ غول سرخ لایههای بیرونی خود را میافشاند و سحابی سیارهنمایی میسازد. این رخداد چند میلیارد سال دیگر روی میدهد.
سحابی سیارهنما چقدر عمر میکند؟
سحابی سیارهنما فقط حدود دهها هزار سال دوام دارد. پس از آن گاز آن پراکنده و محو میشود.
منابع
- Planetary Nebula · ESA/Hubble
آخرین بازبینی:
فکت علمی
دانستنیها
اخبار نجوم
در خبرها
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در همان خبرها
مدخلهایی که با سحابی سیارهنما در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از سحابی سیارهنما گفتهاند.
GK Per: نوا و سحابی سیارهنما۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۳
ء HFG1 & Abell 6: Planetary Nebulae۲۳ بهمن ۱۴۰۲
سحابی سیارهنمای ابل ۷۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۱






