سحابی خرچنگ Crab Nebula

سحابی خرچنگ، با نام فهرست‌های مسیه M1 و NGC 1952، در حدود ۶۵۰۰ سال نوری از ما در صورت فلکی ثور قرار دارد. این سحابی بقایای انفجار ستاره‌ای پرجرم است و از معدود رخدادهای ابرنواختری است که تاریخ دقیق مشاهدهٔ آن ثبت شده است.

## سحابی خرچنگ چگونه پدید آمد؟
در سال ۱۰۵۴ میلادی ستاره‌ای تازه در آسمان ظاهر شد که چند هفته در روز هم دیده می‌شد. اخترشناسان چینی آن را با دقت ثبت کردند و گزارش‌هایی نیز از ژاپن و خاورمیانه باقی مانده است. امروز می‌دانیم این روشنایی حاصل ابرنواختری بود که ستاره‌ای پرجرم را در پایان عمر منفجر کرد. گازهای رانده‌شده هنوز با سرعتی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه گسترش می‌یابند و اکنون پهنای آن‌ها حدود ۱۱ سال نوری است.

## تپ‌اختر خرچنگ
در دل سحابی، ستارهٔ نوترونی کوچکی به قطر چند ده کیلومتر قرار دارد که حدود ۳۰ بار در ثانیه دور خود می‌چرخد. این تپ‌اختر در سال ۱۹۶۸ کشف شد و از نخستین شواهد پیوند تپ‌اخترها با ابرنواخترها بود. باد ذرات پرانرژی آن با میدان مغناطیسی سحابی برهم‌کنش می‌کند و تابش همگام‌گرد (سینکروترون) می‌سازد؛ منبع درخشش آبی‌رنگ و رشته‌های سحابی نیز از همین‌جاست. مجموعهٔ این فرایندها سحابی را از رادیو تا پرتو گاما درخشان می‌کند.

## تاریخچهٔ رصد
جان بِوِیس در سال ۱۷۳۱ این سحابی را کشف کرد و شارل مسیه در سال ۱۷۵۸، هنگام جست‌وجوی دنباله‌دار هالی، آن را دید و به‌عنوان نخستین جرم فهرست خود ثبت کرد. نام «خرچنگ» از طرحی است که لرد راس در سدهٔ نوزدهم از شکل آن کشید. سحابی خرچنگ هنوز هم برای واسنجی ابزارهای پرتو ایکس به کار می‌رود، چون درخشندگی آن نسبتاً پایدار است.

## پرسش‌های رایج
### سحابی خرچنگ چیست؟
سحابی خرچنگ بازماندهٔ ابرنواختر سال ۱۰۵۴ میلادی است. گاز آن هنوز از مرکز به بیرون پخش می‌شود و تپ‌اختری در دلش جا دارد.

### سحابی خرچنگ چقدر از ما دور است؟
سحابی خرچنگ حدود ۶۵۰۰ سال نوری با ما فاصله دارد. نور انفجار سال ۱۰۵۴ در همین مدت از آن به زمین رسید.

### آیا انفجار سحابی خرچنگ را با چشم دیده‌اند؟
بله، ابرنواختر سال ۱۰۵۴ چند هفته در روز و حدود دو سال در شب دیده می‌شد. اخترشناسان چینی آن را ثبت کردند و سحابی خرچنگ هنوز یادگار همان رخداد است.

### سحابی خرچنگ را می‌توان با تلسکوپ دید؟
بله، سحابی خرچنگ با تلسکوپی کوچک به‌صورت لکه‌ای محو دیده می‌شود. ساختار رشته‌ای آن اما تنها در تلسکوپ‌های بزرگ‌تر و عکس‌ها پیداست.