اقلیدس Euclid

تلسکوپ فضایی اقلیدس (Euclid) مأموریتی از آژانس فضایی اروپا است که نامش از ریاضی‌دان یونانی گرفته شده، چون هندسهٔ کیهان را می‌سنجد. در اول ژوئیهٔ ۲۰۲۳ با موشک فالکون ۹ پرتاب شد و در نقطهٔ لاگرانژی دوم خورشید-زمین، حدود ۱٫۵ میلیون کیلومتر از زمین، مستقر شد.

اقلیدس برای چه ساخته شده است؟

هدف اقلیدس شناخت دو جزء ناشناخته‌ای است که بیشترین بخش کیهان را می‌سازند: ماده تاریک و انرژی تاریک. تلسکوپ برای رسیدن به این هدف دو کار می‌کند.

• همگرایی گرانشی ضعیف: شکل میلیاردها کهکشان دور را اندازه می‌گیرد. جرم ماده تاریک، تصویر کهکشان‌های پشت آن را اندکی کج می‌کند و از مجموع این کج‌شدگی‌ها می‌توان نقشهٔ ماده تاریک را ساخت (نگاه کنید به همگرایی گرانشی).
• خوشه‌بندی کهکشان‌ها: فاصله و انتقال به سرخ کهکشان‌ها را می‌سنجد تا تاریخچهٔ انبساط جهان را بازسازی کند.

تلسکوپ و ابزارهای آن

اقلیدس یک آینهٔ ۱٫۲ متری دارد و دو دستگاه بر آن نصب است: دوربین نور مرئی (VIS) برای شکل دقیق کهکشان‌ها و دستگاه فروسرخ نزدیک (NISP) برای عکاسی و طیف‌سنجی. این تلسکوپ در طول حدود شش سال، حدود یک‌سوم آسمان، یعنی حدود ۱۴ هزار درجهٔ مربع، را با وضوحی مشابه تلسکوپ فضایی هابل ولی در میدان دید بسیار وسیع‌تر نقشه‌برداری می‌کند.

نخستین نتایج

نخستین تصاویر رنگی کامل در نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد و در مارس ۲۰۲۵ نخستین بستهٔ داده برای پژوهشگران آزاد شد. نخستین انتشار بزرگ داده (DR1) برای ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده و حدود یک‌هفتم پیمایش را دربر می‌گیرد. نقشهٔ نهایی ده‌ها سال برای پژوهش داده فراهم می‌کند و می‌تواند بگوید که آیا انرژی تاریک ثابت است یا در زمان تغییر می‌کند.

پرسش‌های رایج

### تلسکوپ اقلیدس را چه کسی ساخته است؟
تلسکوپ اقلیدس را آژانس فضایی اروپا با همکاری کنسرسیومی از مؤسسه‌های اروپایی ساخته و ناسا بخشی از آشکارسازها را تأمین کرده است.

### اقلیدس کجاست؟
اقلیدس نزدیک نقطهٔ لاگرانژی دوم سامانهٔ خورشید-زمین، حدود ۱٫۵ میلیون کیلومتر دورتر از زمین در جهت مخالف خورشید، قرار دارد.

### اقلیدس چه چیزی را می‌سنجد؟
اقلیدس شکل و فاصلهٔ میلیاردها کهکشان را اندازه می‌گیرد تا توزیع ماده تاریک و اثر انرژی تاریک را بررسی کند.

### اقلیدس با جیمز وب چه فرقی دارد؟
تلسکوپ اقلیدس آسمان وسیعی را با میدان دید بزرگ نقشه‌برداری می‌کند، ولی جیمز وب هدف‌های معین را با جزئیات بسیار بیشتر بررسی می‌کند.