دانشنامهرویداد
ماهگرفتگی Lunar eclipse
ماهگرفتگی رویدادی است که در آن ماه به درون سایهٔ زمین میافتد و نور مستقیم خورشید به آن نمی‌رسد؛ این پدیده تنها در شب ماه کامل و وقتی خورشید، زمین و ماه تقریباً در یک خط قرار گیرند رخ میدهد.
در ماهگرفتگی، زمین میان خورشید و ماه می‌ایستد و سایهٔ خود را بر سطح ماه می‌اندازد. برخلاف خورشیدگرفتگی که فقط از نوار باریکی از زمین دیده میشود، ماهگرفتگی را همهٔ کسانی که ماه در آسمانشان بالای افق است می‌توانند ببینند، و تماشای آن نیازی به وسیلهٔ ایمنی ندارد.
ماهگرفتگی چگونه رخ میدهد؟
صفحهٔ مدار ماه حدود ۵ درجه با صفحهٔ مدار زمین به دور خورشید، یعنی دایرةالبروج، زاویه دارد. بنابراین در بیشتر ماه‌های کامل، ماه کمی بالاتر یا پایین‌تر از سایهٔ زمین می‌گذرد. فقط وقتی ماه کامل نزدیک یکی از دو نقطه‌ای باشد که مدارش دایرةالبروج را قطع می‌کند، سایه روی آن میافتد.
انواع ماهگرفتگی
- ماهگرفتگی کامل: ماه به‌طور کامل وارد تاریک‌ترین بخش سایه، یعنی سایهٔ کامل (سایهٔ مرکزی)، میشود. مرحلهٔ تمامیت می‌تواند تا حدود ۱ ساعت و ۴۷ دقیقه طول بکشد.
- ماهگرفتگی جزئی: تنها بخشی از ماه در سایهٔ کامل قرار می‌گیرد.
- ماهگرفتگی نیم‌سایه‌ای: ماه فقط از نیم‌سایهٔ کم‌رنگ می‌گذرد و تغییر آن به‌سختی دیده میشود.
چرا ماه در گرفتگی سرخ میشود؟
حتی در تمامیت، ماه کاملاً ناپدید نمی‌شود و رنگی مسی یا سرخ می‌گیرد. جو زمین نور خورشید را خم می‌کند و نور آبی را بیشتر پراکنده می‌سازد، پس تنها نور سرخ‌گون به درون سایه می‌رسد. همان رنگ غروب‌ها و طلوع‌های سراسر زمین است که روی ماه میافتد. شدت تیرگی به میزان گرد و غبار و ابر در جو بستگی دارد.
ماهگرفتگی در تاریخ علم
یونانیان باستان از گردی سایهٔ زمین بر ماه دریافتند که زمین کروی است. ثبت ماه‌گرفتگی‌ها به اخترشناسان قدیم کمک می‌کرد دوره‌های مدار ماه را بسنجند، و بطلمیوس و دیگران از آنها بهره بردند.
پرسش‌های رایج
### ماهگرفتگی هر چند وقت یکبار رخ میدهد؟
در هر سال معمولاً دو تا سه ماهگرفتگی (از هر نوع) رخ میدهد، اما هر نقطهٔ زمین همهی آنها را نمیبیند. ماهگرفتگی کامل در یک جای مشخص معمولاً چند سال یکبار دیده میشود.
### آیا دیدن ماهگرفتگی خطر دارد؟
نه. ماهگرفتگی تنها تیره شدن ماه است و با چشم بیمحافظ و با هر دوربینی میتوان آن را تماشا کرد.
### چرا ماهگرفتگی فقط در ماه کامل رخ میدهد؟
ماهگرفتگی فقط وقتی ممکن است که زمین میان خورشید و ماه باشد، و این وضعیت درست در زمان ماه کامل پیش میآید.
### ماهگرفتگی چه تفاوتی با خورشیدگرفتگی دارد؟
در ماهگرفتگی سایهٔ زمین بر ماه میافتد و تقریباً نیمی از زمین آن را میبیند. در خورشیدگرفتگی سایهٔ ماه بر زمین میافتد و فقط از نوار باریکی دیده میشود.
تصویر روز ناسا
یک ماهگرفتگی از پنجره هواپیما۱۰ شهریور ۱۴۰۵
ماهگرفتگی با نوار آبی۵ فروردین ۱۴۰۴
ماهگرفتگی کامل۱۹ آبان ۱۴۰۱
ماهگرفتگی در قطب جنوب۱۴ آبان ۱۴۰۱
ماهگرفتگی دیجیتال۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱