فکت علمی روز
🗂 همهٔ فکت‌ها · صفحهٔ ۲۲
۵۱۲ فکت، از تازه به قدیم؛ هر کدام با منبعش.
- شنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۲نخستین سیارهٔ فراخورشیدی۵۱ فرس اعظم b (51 Pegasi b) نخستین سیاره‌ای بود که پیرامون یک ستارهٔ رشتهٔ اصلی و شبیه خورشید یافته شد. میشل مایور و دیدیه کلوز آن را در ۱۹۹۵ کشف کردند؛ حدود ۵۰ سال نوری از ما دور است و نمونهٔ نخست «مشتری‌های داغ» به شم…
- جمعه ۱۲ آبان ۱۴۰۲آلودگی نوریآلودگی نوری یعنی دگرگون‌شدن الگوی طبیعی روشنایی و تاریکی در بوم‌سازگان‌ها، بر اثر استفادهٔ غیرضروری و ناکارآمد از نور مصنوعی. برآورد می‌شود ۸۳ درصد مردم جهان زیر آسمان آلوده به نور زندگی می‌کنند.
- چهارشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۲سال و روز زهرهروز زهره، یعنی یک دور چرخش به دور خودش، حدود ۲۴۳ روز زمینی است و سال آن، یک دور به دور خورشید، حدود ۲۲۵ روز؛ پس سال زهره از روزش کوتاه‌تر است.
- سه‌شنبه ۹ آبان ۱۴۰۲رنگ‌های طلوع و غروبوقتی خورشید پایین است، نورش مسیر درازتری را در جو می‌پیماید و طول‌موج‌های کوتاه (آبی و سبز) بیشتر پراکنده می‌شوند و بیرون می‌روند؛ پس رنگ‌های بلندتر، سرخ و نارنجی، به چشم می‌رسند.
- دوشنبه ۸ آبان ۱۴۰۲انجماد بزرگمشاهدات امروز نشان می‌دهد انبساط جهان برای همیشه ادامه خواهد یافت. نظریهٔ رایج می‌گوید جهان با انبساط سرد می‌شود و سرانجام برای ادامهٔ زندگی بیش از حد سرد خواهد شد؛ این سناریو را «مرگ گرمایی» یا «انجماد بزرگ» می‌نامند.
- شنبه ۶ آبان ۱۴۰۲سرعت موشک و نوربرای ماندن در مدار پایین زمین، سرعت مداری حدود ۷٫۸ کیلومتر بر ثانیه لازم است (حدود ۲۸ هزار کیلومتر بر ساعت). نور حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه می‌رود، یعنی حدود ۳۸ هزار برابر سریع‌تر.
- جمعه ۵ آبان ۱۴۰۲اتساع زماناتساع زمان تفاوت زمان سپری‌شده‌ای است که دو ساعت نشان می‌دهند، یا به سبب سرعت نسبی (پیامد نسبیت خاص) یا به سبب اختلاف پتانسیل گرانشی میان جای آن‌ها. در «پارادوکس دوقلوها» دوقلویی که با سرعتی نسبیتی سفر کرده، هنگام بازگش…
- پنجشنبه ۴ آبان ۱۴۰۲چرخش واپس‌گرد زهرهزهره بسیار آهسته و واپس‌گرد می‌چرخد. روز نجومی آن حدود ۲۴۳ روز زمینی طول می‌کشد که از سال زهره، یعنی حدود ۲۲۴٫۷ روز زمینی، بلندتر است.
- دوشنبه ۱ آبان ۱۴۰۲لبهٔ ابر اورتابر اورت، ابر فرضی میلیاردها جرم یخی پیرامون خورشید، از ۲٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ واحد نجومی دور از خورشید گسترده است؛ یعنی لبهٔ بیرونی‌اش حدود ۳٫۲ سال نوری از ما فاصله دارد و نور خورشید بیش از سه سال طول می‌کشد تا به آنجا برسد.
- جمعه ۲۸ مهر ۱۴۰۲خورشید و ابرغول‌هاقطر خورشید حدود ۱۰۹ برابر زمین است، ولی ابرغول‌هایی مثل ابط‌الجوزا بسیار بزرگ‌ترند: شعاعش ۶۴۰ تا ۷۶۴ برابر شعاع خورشید برآورد می‌شود و اگر در مرکز منظومهٔ شمسی بود، سطحش از کمربند سیارک‌ها هم فراتر می‌رفت.
- پنجشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۲اندازه و جرم ستارهٔ نوترونیجرمی نزدیک به ۱٫۴ برابر خورشید در کره‌ای به شعاع حدود ۱۰ کیلومتر فشرده شده است؛ ستارهٔ نوترونی. پس از سیاه‌چاله‌ها، دومین دستهٔ چگال از اجرام ستاره‌ای شناخته‌شده است.
- سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۲اختروش‌ها و کهکشان میزباناختروش‌ها هستهٔ بسیار درخشان کهکشان‌های فعال‌اند. سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکز کهکشان، با جرمی از میلیون‌ها تا ده‌ها میلیارد برابر خورشید، به آن‌ها نیرو می‌دهد: گاز درون قرص فروافتنده گرم می‌شود و تابش آزاد می‌کند. تصاویر ه…
- شنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۲وزن در مریخگرانش سطح مریخ حدود یک‌سوم گرانش زمین و دو برابر ماه است. پس کسی که روی زمین ۱۰۰ کیلوگرم وزن دارد، روی مریخ وزنش حدود یک‌سوم آن می‌شود.
- پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۲ماه و ماه تقویمیواژهٔ انگلیسی month با Moon همریشه است، چون ماه از چرخهٔ فازهای ماه پدید آمد؛ یک دور آن حدود ۲۹٫۵۳ روز است. ماه‌های تقویم میلادی بین ۲۸ تا ۳۱ روز طول می‌کشند و این مدت را گرد می‌کنند.
- چهارشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۲قمرهای گالیله‌ایچهار قمر بزرگ مشتری، یعنی آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو، در سال ۱۶۱۰ مستقل از هم به دست گالیله و سیمون ماریوس کشف شدند. تا آوریل ۲۰۲۶ شمار قمرهای شناخته‌شدهٔ مشتری به ۱۱۵ رسیده است.
- پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۲چند ستاره در جهان استدر جهان قابل مشاهده تا حدود دو تریلیون کهکشان و روی‌هم‌رفته تا حدود ۱۰ به توان ۲۴ ستاره برآورد می‌شود؛ یعنی بیشتر از همهٔ دانه‌های شن ساحل‌های زمین. برآوردهای دیگر شمار کهکشان‌ها را در حد صدها میلیارد می‌دانند.
- چهارشنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۲تورم کیهانیتورم کیهانی نظریه‌ای دربارهٔ انبساط نمایی فضا در جهان بسیار نخستین است. این انبساط عظیم جهان را بسیار سرد کرد و با پایان تورم، انرژی میدان پیش‌برنده به ذره‌های داغ و چگال تبدیل شد؛ سپس جهان با آهنگی کندتر به انبساط ادام…
- یکشنبه ۹ مهر ۱۴۰۲اختراع تلسکوپقدیمی‌ترین سند موجود از تلسکوپ، درخواست ثبت اختراعی در سال ۱۶۰۸ به دولت هلند از هانس لیپرشی، عینک‌ساز هلندی (نه اخترشناس)، است؛ هرچند مخترع واقعی معلوم نیست. گالیله در ۱۶۰۹ نمونهٔ خودش را ساخت و با آن آسمان را رصد کرد.
- جمعه ۷ مهر ۱۴۰۲هیدروژن در خورشیدلایهٔ سطحی خورشید، یعنی فوتوسفر، بیشتر از هیدروژن (حدود ۷۳ درصد جرم) و هلیوم (حدود ۲۵ درصد) ساخته شده و مقدار اندکی عنصر سنگین‌تر مثل اکسیژن، کربن، نئون و آهن دارد.
- چهارشنبه ۵ مهر ۱۴۰۲اختروش‌هااختروش‌ها از درخشان‌ترین اجرام جهان‌اند و نیرومندترین‌هاشان هزاران بار از کهکشانی مثل راه شیری پرنورترند. نیروی آن‌ها از ماده‌ای می‌آید که به سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکز کهکشان‌شان فرو می‌ریزد.
هر روز در تلگرام
این را هر روز در تلگرام بگیرید
فکت علمی روز @astrofact_arefi_bot: هر روز یک واقعیت علمی کوتاه و جذاب دربارهٔ نجوم و فضا، نوشتهٔ هوش مصنوعی؛ هر روز هفته یک ستون، سالگردها و بارش‌های شهابی در روز خودشان، و هیچ موضوعی زودتر از دو ماه تکرا… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.
دانش
امروز در بخش دانش
اگر چنین میشد…اگر برگهای یک درخت دو برابر پهنتر شوند، آیا درخت هم دو برابر قند میسازد؟پهنتر شدن برگها به معنی دو برابر شدن قند ساختهشده نیست. اگر نور و آب و دیاکسیدکربن کافی برسد، قندسازی میتواند بیشتر شود؛ اما…
دانشمندان ایرانی · مهندسی مواد و فومهای فلزیافسانه ربیعیاو فوم فلزی مرکب، CMF، را توسعه داد: ساختاری شامل کرههای فلزی توخالی در یک زمینهٔ فلزی. گروه پژوهشیاش بررسی می‌کند چگونه این ساخ…
زیر میکروسکوپسطح برگاین تصویر، سطح برگ گیاه آرابیدوپسیس را نشان می‌دهد. میان سلولهای نامنظم و شبیه تکههای پازل، چند شکاف بیضی دیده می‌شود. این شکاف…
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیسهمیهٔ آسمانباران فقط در محلههایی میبارید که اشتراک آسمان داشتند. دختر دستش را از مرز خیابان جلو برد. یک قطره روی انگشتش نشست و بعد، سامانه…
فلک‌بین
در گوشه‌های دیگر فلک‌بین
آسمانخورشید امروز
زمینزمین هماکنونگوی کامل زمین از اسکن ماهوارهای؛ حوالی ۱۱:۳۰ تهران. نمای ایران و دادههای روز در صفحهٔ گزارش.
جاندار شگفتپریالیکایی رنگارنگنرِ این پرنده گلبرگهای زرد میچیند و هنگام جلب توجه ماده آن‌ها را نشان می‌دهد. چند پرندهٔ دیگر هم به جفت در بزرگ کردن جوجهها کمک…
تصویر روز ناسا · دنبالهدار و سیارکدنبالهدار پناستارز و شهاب رنگینکمانی