رویدادها، زادروزها و درگذشتهای تاریخ علم در ۱۰ اکتبر، از کهنه به تازه، به روایت بات تقویم علمی؛ هر سال همین روز داستان تازهای به این صفحه اضافه میشود.
۱۷۳۱فیزیک و شیمی · زادروز · ۱۸ مهر ۱۱۱۰
مردی که زمین را سنجید
۲۹۵ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۷۳۱، هنری کاوندیش (Henry Cavendish) به دنیا آمد؛ شیمیدان و فیزیکدانی که آزمایشگاه خصوصیاش میدان پرسشهای بسیار متفاوت بود. او جرم و چگالی زمین را تعیین کرد، ویژگیهای هیدروژن و دیاکسید کربن را سنجید و نشان داد آب یک ترکیب است. کنجکاویاش به همینها محدود نماند: دستنوشتههایش که در سال ۱۸۷۹ منتشر شدند، نشان دادند در الکتریسیتهٔ ساکن به نتایجی رسیده بود که بعدها نام پژوهشگران دیگری با آنها گره خورد. کار کاوندیش نمونهای از آزمایشگری بود که از شناخت گازها تا سنجش خودِ زمین پیش رفت.
۱۸۴۶نجوم و فضا · رویداد · ۱۸ مهر ۱۲۲۵
قمری که جای حلقه پیدا شد
۱۸۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۴۶، ویلیام لاسل (William Lassell) نپتون را زیر نظر داشت تا چیزی را که هفتهٔ پیش دیده بود تأیید کند: شاید سیاره حلقهای داشت. اما بهجای حلقه، بزرگترین قمر نپتون، تریتون، را کشف کرد. لاسل کمی بعد فهمید حلقهای که دیده بود حاصل اعوجاج تلسکوپ تازهاش بوده است. ماجرا سالها بعد پیچ جالبی خورد: وویجر ۲ در سال ۱۹۸۹ از کنار تریتون گذشت و از عوارض سطحی و جو رقیق آن عکس گرفت؛ همان فضاپیما نشان داد نپتون واقعاً حلقههای باریک و پیوسته دارد.
۱۹۸۰نجوم و فضا · رویداد · ۱۸ مهر ۱۳۵۹
افتتاح آرایهٔ خیلی بزرگ (VLA)
۴۶ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۸۰، شبکه تلسکوپهای رادیویی آرایه بسیار بزرگ (VLA) در نیومکزیکو به طور رسمی افتتاح شد. این شبکه که در دهه ۶۰ میلادی طراحی و در دهه ۷۰ ساخته شد، یکی از قویترین و دقیقترین ابزارهای اخترشناسی جهان است و از ۲۷ آنتن عظیم تشکیل شده که به شکل حرف Y کنار هم قرار گرفتهاند. VLA با ترکیب دادههای دریافتی از این آنتنها، تصویری با دقت بالا از اعماق کیهان ایجاد میکند و تحول بزرگی در مشاهده و مطالعه جهان رادیویی رقم زده است. این دستاورد، نگاه بشر را به اعماق ناشناخته جهان ممکن ساخت.
۱۹۸۶نجوم و فضا · رویداد · ۱۸ مهر ۱۳۶۵
کشف سیارک ۳۷۵۳ کروئنی
۴۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۸۶، یک عضو کوچک اما مهم از منظومه شمسی ما کشف شد. سیارک ۳۷۵۳ یک جرم آسمانی خارقالعاده است، زیرا در حال گردش به دور زمین یافت شد و آن را به همراهی اضافی برای ماه تبدیل کرد. کشف آن به جی دی والدرون در رصدخانه سایدینگ اسپرینگ نسبت داده شد. این سیارک که کرویتن نام دارد به طور منحصربهفردی یک مدار ۷۷۰ ساله را دنبال میکند که وقتی از سیاره ما به آن نگاه میکنیم نعل اسبی شکل به نظر میرسد. این به دلیل تأثیر مشاهده مدار از یک سیاره در حال چرخش است. کروتن، با قطری بین ۲.۹ تا ۶.۴ کیلومتر، تنها در نزدیکترین نزدیکی خود به حدود ۱۵ میلیون کیلومتر (۹ میلیون مایل) از سیاره ما می رسد. انتظار می رود این همسایه کوچک جذاب حداقل برای ۵۰۰۰ سال در حالت معلق در اطراف زمین باقی بماند.
رویدادهای دیگر این روز
۱۸۹۶زادروز لستر گرمر (Lester Germer) است؛ او همراه کلینتون دیویسون با مشاهدهٔ پراش الکترونها، خاصیت موجی آنها را نشان داد.
۱۹۳۵وی جیسون مورگان (W. Jason Morgan)، از پیشبرندگان نظریهٔ زمینساخت صفحهای، در چنین روزی به دنیا آمد.
۱۹۶۶زادروز کارولین آر. برتوزی (Carolyn Bertozzi) است؛ پژوهشگری که برای توسعهٔ شیمی کلیک و شیمی زیستمتعامد نوبل شیمی گرفت.
۲۰۱۳اسکات کارپنتر (Scott Carpenter)، فضانوردی که سه بار دور زمین چرخید و بعدها در زیستگاه زیرآبی زندگی کرد، درگذشت.
چهار قرن در یک نگاه
۱۰ اکتبر در گذر سدهها
نقطههای رنگی داستانهاییاند که بات گفت، به رنگ رشتهشان؛ نقطههای خاکستری همهٔ رویدادها، زادروزها و درگذشتهایی که منبعها برای این روز داشتند. موشواره را روی هر نقطه نگه دارید.
نجوم و فضافیزیک و شیمیزمینمنبعها
روزهای دیگر سال
هر روزی که بات دربارهٔ آن نوشته، صفحهٔ خودش را دارد.
تقویم علمی تاریخ @onthisday_arefi_bot: تاریخ علم در همین روز، از Today in Science History، ویکیپدیا، ویکیداده، MacTutor و بنیاد نوبل: یکی دو رویداد مهم با شرح کامل، با اولویت نجوم و فضا، مرور کوتاه چند روید… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.