رویدادها، زادروزها و درگذشتهای تاریخ علم در ۹ اکتبر، از کهنه به تازه، به روایت بات تقویم علمی؛ هر سال همین روز داستان تازهای به این صفحه اضافه میشود.
۱۸۷۳نجوم و فضا · زادروز · ۱۷ مهر ۱۲۵۲
از ستارههای متغیر تا سیاهچالهها
۱۵۳ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۷۳، کارل شوارتزشیلد (Karl Schwarzschild) به دنیا آمد؛ اخترفیزیکدانی که کارش هم به رصد آسمان مربوط بود و هم به فهم گرانش. او از عکاسی برای اندازهگیری ستارههای متغیر بهره گرفت و رفتار نور را در دستگاههای نوری بررسی کرد. بعدها، هنگام خدمت نظامی در جبههٔ روسیه، دو پاسخ دقیق برای معادلات میدان نسبیت عام اینشتین محاسبه کرد: یکی برای فضای خالی پیرامون جرمی پرجرم و دیگری برای درون جسمی کروی با چگالی ثابت. پاسخ نخست راه را برای پژوهشهای امروزی دربارهٔ سیاهچالهها گشود.
۱۹۳۳زیست و پزشکی · زادروز · ۱۷ مهر ۱۳۱۲
وقتی امآرآی به کار پزشکان آمد
۹۳ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۳۳، پیتر منسفیلد (Peter Mansfield) به دنیا آمد؛ فیزیکدانی که کمک کرد تصویربرداری تشدید مغناطیسی، یا امآرآی، از یک امکان نظری به ابزاری برای تشخیص پزشکی تبدیل شود. او روشهای تصویربرداری سریعی ساخت که اسکن مغز و اندامهای دیگر را ممکن کرد و نخستین کسی بود که خودش زیر اسکن امآرآی رفت. در این روش، میدان مغناطیسی و امواج رادیویی از هستههای اتمی سیگنال میگیرند؛ سیگنالهایی که به دیدن ساختارهای درونی بدن کمک میکنند. این دستاورد برای او و پل لاتربور جایزهٔ نوبل فیزیولوژی و پزشکی را به همراه داشت.
۱۹۳۳نجوم و فضا · رویداد · ۱۷ مهر ۱۳۱۲
بارش شهابی ژاکوبینیدها در ۱۹۳۳
۹۳ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۳۳، یک بارش شهابی غیرمنتظره و خیرهکننده آسمان اروپا را روشن کرد و ستارهشناسان را شگفتزده ساخت. دکتر فیشر، منجم دانشگاه هاروارد، منشأ این بارش را دنبالهدار جیاکوبینی-زینر شناسایی کرد؛ جرمی که تا آن زمان چندان مورد توجه نبود. گزارش شده که در اوج این نمایش آسمانی، از رصدخانه پولکوو نزدیک سنپترزبورگ، هر دقیقه صد شهاب قابل مشاهده بوده است. این شب به یادماندنی به عنوان یکی از بزرگترین نمایشهای شهاب در تاریخ ثبت شد و بار دیگر زیبایی و شگفتی جهان هستی را یادآور شد.
۱۹۳۶ریاضی و فناوری · رویداد · ۱۷ مهر ۱۳۱۵
برق سد بولدر به لسآنجلس
۹۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۳۶، یک رویداد علمی جذاب دیگر رخ داد. اولین ژنراتور در سد بولدر (بعدها هوور) شروع به انتقال برق به لس آنجلس کرد. از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۹، نیروگاه هوور بزرگترین تاسیسات برق آبی جهان بود. با ظرفیت نصب شده ۲.۰۸ میلیون کیلووات، هنوز هم یکی از بزرگترین های کشور است. این نیروگاه با ۱۷ توربین اصلی و مجموع ظرفیت نامی حدود ۲,۹۹۸,۰۰۰ اسب بخار، بیش از ۴ میلیارد کیلووات ساعت در سال تولید می کند که برای خدمات رسانی به ۱.۳ میلیون نفر کافی است. این پروژه پیشگام پیشرفت قابل توجهی را در فناوری برق آبی نشان داد و پتانسیل فوق العاده بهره برداری از منابع طبیعی برای انرژی پایدار را به نمایش گذاشت.
۱۹۹۲نجوم و فضا · رویداد · ۱۷ مهر ۱۳۷۱
سقوط شهابسنگ پیکسکیل
۳۴ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۹۲، رویداد مهمی در زمینه نجوم رخ داد. یک شهاب سنگ عظیم که از کنتاکی تا نیویورک قابل مشاهده است، در ساعت ۷:۵۰ بعد از ظهر به وقت شرق آسیا مشاهده شد که به عنوان یک شهاب سنگ سنگی فرود آمد. جرم ۱۲.۳۷ کیلوگرمی آن با یک ماشین برخورد کرد و آن را به یکی از معدود مواردی تبدیل کرد که مسیر یک شهاب سنگ به خوبی مستند شده بود. این شهاب سنگ ابتدا بر فراز ویرجینیای غربی قابل مشاهده شد و حدود ۷۰۰ کیلومتر شمال شرقی را طی کرد و سپس با یک ماشین پارک شده با سرعت ۸۰ متر بر ثانیه برخورد کرد. پس از اعتصاب، این خودرو به یک نمایشگاه سیار تبدیل شد و در آلمان، سوئیس، ژاپن، فرانسه و ایالات متحده آمریکا گشت. این رویداد قابل توجه بر وسعت جهان ما و رمز و راز اجرام فرازمینی که گهگاه راه خود را به سیاره ما پیدا می کنند، تأکید کرد.
رویدادهای دیگر این روز
۱۶۰۴ابرنواختر کپلر در صورت فلکی مارافسای پدیدار شد؛ تازهترین ابرنواختر راه شیری است که دیدنش با چشم غیرمسلح بیتردید ثبت شده است.
۱۸۵۲زادروز هرمان امیل فیشر (Emil Fischer) است؛ شیمیدانی که پژوهشهایش دربارهٔ قندها، پورینها و پروتئینها شیمی آلی و زیستی را دگرگون کرد.
۱۸۷۶بل و واتسون نخستین گفتوگوی تلفنی دوسویه از راه سیمهای بیرونی را انجام دادند.
۱۹۴۳امروز سالروز درگذشت پیتر زیمان (Pieter Zeeman) است؛ کاشف شکافتهشدن خطوط طیفی در میدان مغناطیسی.
۱۹۷۷سایوز ۲۵ پرتاب شد، اما پس از پنج تلاش ناموفق برای اتصال به ایستگاه فضایی سالیوت ۶، مأموریتش ناتمام ماند.
چهار قرن در یک نگاه
۹ اکتبر در گذر سدهها
نقطههای رنگی داستانهاییاند که بات گفت، به رنگ رشتهشان؛ نقطههای خاکستری همهٔ رویدادها، زادروزها و درگذشتهایی که منبعها برای این روز داشتند. موشواره را روی هر نقطه نگه دارید.
نجوم و فضافیزیک و شیمیزیست و پزشکیریاضی و فناوریمنبعها۲ داستان پیش از ۱۶۰۰ در لبهٔ چپ
روزهای دیگر سال
هر روزی که بات دربارهٔ آن نوشته، صفحهٔ خودش را دارد.
تقویم علمی تاریخ @onthisday_arefi_bot: تاریخ علم در همین روز، از Today in Science History، ویکیپدیا، ویکیداده، MacTutor و بنیاد نوبل: یکی دو رویداد مهم با شرح کامل، با اولویت نجوم و فضا، مرور کوتاه چند روید… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.