رویدادها، زادروزها و درگذشتهای تاریخ علم در ۳۰ سپتامبر، از کهنه به تازه، به روایت بات تقویم علمی؛ هر سال همین روز داستان تازهای به این صفحه اضافه میشود.
۱۸۷۰فیزیک و شیمی · زادروز · ۸ مهر ۱۲۴۹
ردّ مولکولها در حرکت براونی
ذرات ریزی که در مایع معلقاند، بیقرار و نامنظم حرکت میکنند. ژان پرن این حرکت براونی را راهی برای آزمودن وجود اتمها و مولکولها دید. او با تکیه بر توضیح نظری اینشتین، ذرات بسیار ریز را در یک امولسیون معلق کرد و حرکتشان را سنجید. از نتیجه توانست عدد آووگادرو را حساب کند؛ عددی که شمار مولکولها را در مقدار معینی از ماده بیان میکند. مقدار بهدستآمده با پیشبینی نظریهٔ جنبشی گازها نزدیکی داشت. این آزمایشها گواهی تجربی و تعیینکننده برای ماهیت اتمی ماده فراهم کردند و جایزهٔ نوبل فیزیک را برای پرن به همراه آوردند.
۱۸۸۸زمین · درگذشت · ۹ مهر ۱۲۶۷
وقتی هوا گرمای بیشتری نگه داشت
یونیس فوت با دستگاههایی ساده نشان داد که دیاکسید کربن و بخار آب گرما را جذب میکنند و میتوانند هوا را گرم کنند. در آزمایش او، هوای دارای دیاکسید کربن بیش از هوای معمولی گرما نگه داشت. فوت از این مشاهده نتیجه گرفت که اگر دیاکسید کربن در جو فراوان باشد، دمای زمین بالا میرود. مقالهٔ او که در نشست یک انجمن علمی خوانده شد، از نخستین نوشتههایی بود که ترکیب جو را به اقلیم پیوند میداد؛ بیانی زودهنگام از اثر گلخانهای، پیش از پژوهشهای شناختهشدهتر جان تیندال.
۱۹۰۶ریاضی و فناوری · رویداد · ۷ مهر ۱۲۸۵
نخستین مسابقهٔ بالن گوردون بنت
۱۲۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۰۶، نخستین مسابقه بینالمللی بالنسواری جهان آغاز شد. این رقابت هیجانانگیز در پاریس با حضور ۲۵۰٬۰۰۰ تماشاگر برگزار شد و برنده آن، بالن زغالگازی "یونایتد استیتس" به خلبانی فرانک پی. لام و همکارش هنری بی. هرسی بود که توانستند ۶۴۷ کیلومتر را در ۲۲ ساعت و ۱۵ دقیقه پرواز کنند و جام گوردون-بنت را به آمریکا ببرند. این پیروزی موجب رونق بالنسواری در آمریکا شد و نام ایالات متحده را به عنوان میزبان مسابقه بعدی در سال ۱۹۰۷ ثبت کرد.
۱۹۵۴ریاضی و فناوری · رویداد · ۸ مهر ۱۳۳۳
خدمتگیری ناتیلوس، نخستین زیردریایی هستهای
۷۲ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۵۴، نخستین زیردریایی هستهای جهان با نام یواساس ناتیلوس در گروتون، کانکتیکات به خدمت گرفته شد. این زیردریایی انقلابی با حذف موتور دیزلی و استفاده از انرژی هستهای، امکان شیرجههای طولانیتر، سرعت بیشتر و عبور از اعماق بیشتری را فراهم کرد. ناتیلوس در سال ۱۹۵۸ با عبور از زیر یخهای قطب شمال و عبور از قطب شمال، رکوردهای جهانی متعددی را به نام خود ثبت کرد و پس از بازنشستگی به موزهای برای علاقهمندان به فناوری و تاریخ دریانوردی تبدیل شد.
۱۹۵۴ریاضی و فناوری · رویداد · ۸ مهر ۱۳۳۳
به خدمت درآمدن ناتیلوس
۷۲ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۵۴، که یک لحظه مهم در تاریخ نیروی دریایی است، اولین زیردریایی هسته ای جهان، USS Nautilus، در گروتون، کانکتیکات به بهره برداری رسید. این زیردریایی پیشگام با راکتور هستهای خود که جایگزین موتورهای دیزلی معمولی شده بود، فناوری نیروی دریایی را متحول کرد، موتورهایی که قبلاً برد، سرعت زیردریایی را محدود میکردند و برای شارژ مجدد باتریها نیاز به لایهبرداری دورهای داشتند. ناتیلوس، با طول ۳۱۹ فوت، با قطر بدنه ۲۷ فوت، می تواند تا ۷۰۰ فوت شیرجه بزند و با بیش از ۲۰ گره حرکت کند. علاوه بر این، در سال ۱۹۵۸ به عنوان اولین کشتی که زیر یخ قطب شمال حرکت کرد و از قطب شمال عبور کرد، رکورد شکست.
۱۹۸۲ریاضی و فناوری · رویداد · ۸ مهر ۱۳۶۱
نخستین گردش دور دنیا با بالگرد
۴۴ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۸۲، سفری خارقالعاده توسط اچ راس پرو و جی کولبرن به پایان رسید که اولین کسانی بودند که با هلیکوپتر به نام روح تگزاس جهان را دور زدند. این اودیسه قابل توجه ۲۹ روز، ۳ ساعت و ۸ دقیقه به طول انجامید و طیف گسترده ای از زمین ها را در بر گرفت - از اقیانوس های باز و صحرای بایر تا جنگل های بارانی استوایی. هلیکوپتر مجهز به تجهیزات کامل ناوبری، تجهیزات بقا، وسایل اضطراری و یک مخزن سوخت کمکی ۱۵۱ گالنی در جای صندلی عقب بود تا بتواند ۸ ساعت بدون سوخت گیری پرواز کند. موتور توربین این هلیکوپتر به مدت ۲۴۶.۵ ساعت پرواز بی عیب و نقص عمل کرد و میانگین سرعت زمینی ۱۱۷ مایل در ساعت را حفظ کرد.
رویدادهای دیگر این روز
۱۸۴۲چارلز لاپورث با بررسی فسیلهای دریایی، ترتیب لایههای جابهجاشدهٔ سنگ را بازسازی کرد و دورهٔ اردوویسین را پیشنهاد داد.
۱۸۴۶ویلیام مورتون، دندانپزشک، از اتر بهعنوان مادهٔ بیهوشی آزمایشی برای کشیدن دندان یک بیمار استفاده کرد.
۱۸۸۲هانس گایگر شمارندهای برای آشکارسازی ذرات آلفا و دیگر تابشهای یونساز ساخت و در آزمایشهای رادرفورد همکاری کرد.
۱۹۵۹راس گرنویل هریسون کشت موفق بافت جانوری را توسعه داد و با زنده نگهداشتن بافت، منشأ جنینی رشتههای عصبی را بررسی کرد.
۱۹۸۵چارلز ریشتر با همکاری بنو گوتنبرگ مقیاسی برای اندازهگیری بزرگی زمینلرزهها تدوین کرد.
چهار قرن در یک نگاه
۳۰ سپتامبر در گذر سدهها
نقطههای رنگی داستانهاییاند که بات گفت، به رنگ رشتهشان؛ نقطههای خاکستری همهٔ رویدادها، زادروزها و درگذشتهایی که منبعها برای این روز داشتند. موشواره را روی هر نقطه نگه دارید.
فیزیک و شیمیزیست و پزشکیزمینریاضی و فناوریمنبعها
روزهای دیگر سال
هر روزی که بات دربارهٔ آن نوشته، صفحهٔ خودش را دارد.
تقویم علمی تاریخ @onthisday_arefi_bot: تاریخ علم در همین روز، از Today in Science History، ویکیپدیا، ویکیداده، MacTutor و بنیاد نوبل: یکی دو رویداد مهم با شرح کامل، با اولویت نجوم و فضا، مرور کوتاه چند روید… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.